تعویض مفصل زانو چیست؟
جراحی تعویض مفصل زانو یا آرتروپلاستی (Total Knee Arthroplasty) جراحیای است که در آن سطحهای فرسودهی مفصل با قطعات فلزی و پلاستیکی جایگزین میشوند تا درد کم شود و راه رفتن، پله و کارهای روزمره دوباره راحتتر شود. اگر دارو، فیزیوتراپی، کاهش وزن و تزریق جواب نداده و درد زانو خواب، کار و رفتوآمدتان را مختل کرده، احتمالاً به همین عمل رسیدهاید.
برای بررسی وضعیت زانوی خود و دریافت مشاوره تخصصی، با شماره های مطب تماس بگیرید:
در این راهنما میخوانید چه کسانی کاندیدای عمل هستند، جراحی چند ساعت طول میکشد، پیش از عمل چه چیزهایی را آماده کنید، هفتههای اول چه انتظاری داشته باشید و چه علائمی یعنی باید همان روز تماس بگیرید.
خلاصهی سریع: آنچه پیش از هر چیز باید بدانید
- مدت عمل: معمولاً یک تا دو ساعت؛ بسته به نوع پروتز و میزان تخریب مفصل کمی کمتر یا بیشتر میشود.
- بستری: از همان روز عمل (در بعضی بیماران) تا حدود سه روز.
- شروع راه رفتن: معمولاً از همان روز عمل یا روز بعد، با کمک فیزیوتراپیست و واکر یا عصا.
- بازگشت به فعالیتهای معمول: بیشتر افراد حدود 6 هفته؛ بهبودی کامل میتواند تا یک سال طول بکشد.
- دوام پروتز: در بیشتر بیماران دهها سال؛ بخش بزرگی از پروتزها 25 سال یا بیشتر کار میکنند.
- تصمیم نهایی: سن بهتنهایی ملاک نیست؛ شدت درد، محدودیت حرکت و پاسخندادن به درمانهای غیرجراحی تعیینکننده است.
اطلاعات کلی عمل تعویض مفصل زانو را در ویدیویی از دکتر علیرضا امین جواهری ببینید:
تعویض مفصل زانو دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟
در زانوی سالم، انتهای استخوان ران، بالای استخوان ساق و پشت کشکک با غضروف صاف پوشیده شدهاند. وقتی این غضروف ساییده میشود، استخوانها به هم میسایند و درد، تورم و خشکی شروع میشود. در جراحی تعویض مفصل زانو، جراح فقط سطح فرسودهی مفصل را برمیدارد (حدود یک سانتیمتر از انتهای استخوان) و قطعات پروتز را جای آن میگذارد. بنابراین زانوی شما «برداشته» نمیشود؛ سطح مفصلیاش بازسازی میشود. قطعات از فلز ساخته میشوند و بین آنها یک فاصلهدهندهی پلاستیکی مقاوم قرار میگیرد که نقش غضروف را بازی میکند.
چه کسانی کاندیدای عمل تعویض مفصل زانو هستند؟
معمولاً وقتی عمل زانو پیشنهاد میشود که چند نشانه با هم وجود داشته باشند:
- درد، تورم و خشکی شدید که حرکت را محدود کرده است.
- درد بهحدی است که خواب و کیفیت زندگی را به هم میزند، یا حتی در استراحت هم ادامه دارد.
- کارهای ساده مثل خرید، بالا رفتن از پله یا بیرون آمدن از وان دشوار یا غیرممکن شده است.
- ورزش مناسب، کنترل وزن، مسکن و درمانهای دیگر کمک کافی نکردهاند.
- زانو دچار بدشکلی شده است (پای پرانتزی یا ضربدری شدید).

چه بیماریهایی به تعویض مفصل زانو میرسند؟
شایعترین علت آرتروز زانو (استئوآرتریت) است. پس از آن آرتریت روماتوئید، آرتروز بعد از شکستگی یا آسیب شدید رباط و غضروف، مرگ بافت استخوان بهدلیل اختلال خونرسانی، نقرس و بیماریهایی مثل هموفیلی که به مفصل خونریزی میدهند قرار دارند. اگر دلیل درد شما مشخص نیست، پیش از هر تصمیمی باید معاینه و تصویربرداری انجام شود؛ مقالهی چه کسی کاندیدای مناسب تعویض مفصل زانو است این مرحله را کاملتر توضیح میدهد.
بهترین سن برای عمل زانو چند سالگی است؟
سن مشخصی برای عمل جراحی زانو وجود ندارد. آنچه بر تصمیم اثر میگذارد شدت آسیب مفصل، میزان ناتوانی و سلامت عمومی شماست؛ نه عدد شناسنامه. بیمار جوانی که مفصلش کاملاً تخریب شده ممکن است کاندیدا باشد و فرد مسنی که دردش با درمانهای ساده کنترل میشود نیاز به عمل نداشته باشد. برای بررسی بیشتر به سن مناسب برای تعویض مفصل زانو مراجعه کنید.
نمیدانید زانوی شما به عمل رسیده یا هنوز راه غیرجراحی دارد؟ ارزیابی رودررو، سریعترین راه روشن شدن تکلیف است.
قبل از جراحی، چه درمانهایی را باید امتحان کرده باشید؟
اکثر پزشکان قبل از در نظر گرفتن تعویض مفصل زانو، درمانهای غیرجراحی (محافظهکارانه) را توصیه میکنند که شامل موارد زیر میشوند:
- رژیم غذایی: کاهش وزن باعث کاهش فشار روی زانوی شما میشود.
- ورزش: حتی اگر ورزش بهدلیل درد دشوار باشد، معمولاً ورزشهای کمفشاری (شنا یا دوچرخهسواری) وجود دارند که میتوانید آنها را بهآرامی شروع کنید تا قدرت و انعطافپذیری زانوی شما را بهبود ببخشند.
- تزریقات مفصلی و دارو: مسکنها میتوانند درد مفصل شما را کاهش دهند. همچنین اگر زانوی شما متورم شده باشد، داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) ممکن است کمککننده باشند.
نتایج این روشها معمولاً بهخوبی نتایج مفصل جدید زانو نیستند، اما به شما کمک میکنند تا چند سال عمل تعویض زانو را به تعویق بیندازید.
همچنین اگر عمل های کم تهاجمی زیر را امتحان کردهاید ، ممکن است به فکر درمانهای جراحی جایگزین تعویض مفصل زانو باشید:
- شستشو و دبریدمان با آرتروسکوپی
- میکروفرکچر
- استئوتومی
- درمان غضروفی اتولوگ (ACT)
فهرست کامل گزینهها در جایگزینهای جراحی تعویض مفصل زانو آمده است.
یک نکتهی مهم: عفونت فعال (مثلاً دندان یا پوست) و بیماریهای زمینهای کنترلنشده مثل دیابت یا مشکلات قلبی میتوانند عمل را عقب بیندازند؛ جراح ابتدا آنها را مدیریت میکند تا خطر عوارض کم شود.

چه زمانی عمل تعویض مفصل زانو هنوز زود است و چه زمانی باید عقب بیفتد؟
همهی دردهای زانو به جراحی نمیرسند. این جدول فقط راهنمای گفتوگو با جراح است، نه جایگزین معاینه:
| وضعیت شما | معمولاً چه اتفاقی میافتد |
|---|---|
| درد با ورزش، کاهش وزن و مسکن قابل کنترل است و کارهای روزمره را انجام میدهید | ادامهی درمان غیرجراحی و پیگیری منظم |
| درد شبها یا در استراحت هم هست، خواب مختل شده، پله و خرید دشوار است و درمانها کمک نکردهاند | بررسی جراحی تعویض مفصل |
| فقط یک بخش مفصل آسیب دیده و رباطها سالماند | بررسی تعویض جزئی |
| انحراف مشخص زانو در حالی که بخشی از مفصل هنوز سالم است | ممکن است جراح استئوتومی را هم بررسی کند |
| عفونت فعال یا بیماری زمینهای کنترلنشده (دیابت، قلب) | ابتدا درمان و کنترل؛ بعد تصمیم دربارهی عمل |
اگر هنوز مطمئن نیستید، پرسشنامهی تعویض مفصل زانو کمک میکند وضعیتتان را دقیقتر ببینید.
انواع جراحی تعویض مفصل زانو
انتخاب نوع عمل به این بستگی دارد که تخریب مفصل در چند بخش زانو پیش رفته باشد.
| ویژگی | تعویض کامل | تعویض جزئی |
|---|---|---|
| چه چیزی جایگزین میشود | سطح مفصلی ران و ساق (و گاهی پشت کشکک) | فقط سمت داخلی، خارجی یا پشت کشکک |
| مناسب برای | تخریب گستردهی مفصل؛ رایجترین نوع | آسیب محدود به یک بخش، با رباطهای سالم؛ حدود یک نفر از هر چهار نفر نیازمند تعویض مفصل |
| برش | بزرگتر | کوچکتر |
| روزهای اول بهبودی | معمولاً کندتر | اغلب سریعتر، حرکت طبیعیتر چون رباطهای صلیبی حفظ میشوند |
| نقطهضعف | — | بخشهای باقیمانده ممکن است بعدها آرتروز بگیرند و عمل دوم لازم شود |
جزئیات تعویض جزئی را در تعویض تکقسمتی مفصل زانو بخوانید. اگر هر دو زانو آسیب دیدهاند، جراح دربارهی عمل همزمان یا جداگانه با توجه به سلامت عمومی شما تصمیم میگیرد؛ توضیحات در تعویض همزمان دو زانو آمده است.
جراحی با لیزر یا ربات: واقعیت چیست؟
اصطلاح "جراحی با لیزر" صحیح نیست و بحثی تجاری است که وجود خارجی ندارد. گاها به اشتباه به جراحی آرتروسکوپی زانو ، جراحی با لیزر گفته میشود که این واژه در بین افراد ناآگاه استفاده میشود (به دلیل کم تهاجمی تر بودن عمل آرتروسکوپی) اما به اشتباه مصطلح شده است. همچنین پیش از پیشرفت آرتروز، لیزر درمانی به صورت فیزیوتراپی، درد و ناتوانی را پس از 6 هفته درمان کاهش می دهد. بعد از جراحی نیز می تواند برای بهبودی سریعتر بیمار به کار رود.
در تعویض مفصل زانو با ربات که در ایران رایج نیست ، راهنماهای برش دقیق، سیستمهای ناوبری کامپیوتری و جراحی با کمک ربات است که برای قرار دادن دقیقتر پروتز به کار میروند و تصمیمگیری و اجرا همچنان با جراح است. بیشتر در تعویض مفصل زانو با ربات توضیح دادهایم.
پروتز سیمانی یا بدون سیمان؟
در بیشتر عملها، قطعات با سیمان استخوانی روی استخوان سالم محکم میشوند. در روش بدون سیمان، سطح زبر پروتز اجازه میدهد استخوان به آن بچسبد. انتخاب بین این دو به کیفیت استخوان و نظر جراح بستگی دارد. در مطلب پروتز زانو چیست بیشتر دربارهی ساختار قطعات ایمپلنت بدانید.

چطور برای عمل جراحی تعویض مفصل زانو آماده شویم؟
آمادگی خوب مستقیم روی سرعت بهبودی اثر میگذارد. اینها را از چند هفته قبل شروع کنید:
- آزمایشها: آزمایش خون، رادیوگرافی، نوار قلب و گاهی تصویربرداری بیشتر برای اطمینان از آماده بودن بدن برای جراحی.
- دندانها و پوست: معاینهی دندانپزشک و درمان هر عفونت یا زخم پوستی، چون عفونت میتواند به زانوی جدید برساند.
- داروها: فهرست همهی داروها و مکملها را به جراح بدهید؛ ممکن است بعضی (مثل داروهای رقیقکنندهی خون) قبل از عمل قطع یا تنظیم شوند. خودتان تصمیم نگیرید.
- سیگار و الکل: ترک سیگار و کم کردن الکل ترمیم زخم را بهتر میکند.
- وزن و ورزش: کنترل وزن و تمرینهای تقویت عضلات ران پیش از عمل، بازتوانی را آسانتر میکنند.
- بیماریهای زمینهای: قند خون و فشار خون باید تحت کنترل باشند.
- ناشتایی: مدت ناشتا بودن را متخصص بیهوشی تعیین میکند؛ معمولاً حدود 12 ساعت.
توضیحات آمادکی از زبان دکتر امین جواهری:
جزئیات کاملتر در آمادگی قبل از جراحی تعویض مفصل زانو آمده است.
خانه را پیش از عمل آماده کنید
بعد از عمل، ایمنی خانه مهمترین عامل پیشگیری از زمینخوردن است. پیش از بستری این کارها را انجام دهید:
- فرشهای لغزنده، سیمها و هر مانعی را از مسیر راه رفتن بردارید.
- برای حمام صندلی یا نیمکت و دستگیره، و برای توالت صندلی بلند یا دستگیره تهیه کنید.
- برای پلهها نردهی محکم داشته باشید.
- وسایل پرمصرف را در دسترس بگذارید، چند وعده غذای آماده فریز کنید و یک وسیلهی برداشت اشیا (گیرهی بلند) تهیه کنید.
- رفتوآمد و کمکگرفتن از خانواده را از قبل هماهنگ کنید و با محل کارتان دربارهی مرخصی صحبت کنید.

سؤالهایی که قبل از عمل باید از جراح بپرسید
- برای من تعویض کامل مناسبتر است یا جزئی، و چرا؟
- بیهوشی من چه نوعی است و چه خطراتی دارد؟
- کدام داروهایم را باید قطع یا تنظیم کنم و از چه زمانی؟
- چند روز بستری میشوم و چه زمانی راه رفتن را شروع میکنم؟
- فیزیوتراپی کی و کجا آغاز میشود و چند جلسه لازم است؟
- چه علائمی را باید همان روز گزارش کنم و با چه شمارهای تماس بگیرم؟
- چه زمانی میتوانم رانندگی و کار را شروع کنم؟
- نوبتهای پیگیری بعد از عمل چه زمانی است؟
روز بستری چه چیزهایی همراه داشته باشید
فهرست دقیق را بیمارستان اعلام میکند، اما معمولاً اینها لازم است: لیست داروها، نتایج آزمایش و رادیوگرافی، لباس راحت و گشاد، کفش بسته و ضدلغزش، وسیلهی کمکی راه رفتن اگر دارید، و شمارهی تماس یکی از اطرافیان. زیورآلات و اشیای ارزشمند را در خانه بگذارید.
روز عمل: بیهوشی و مراحل جراحی زانو
معمولاً همان روز عمل بستری میشوید. جراح و متخصص بیهوشی روش را برایتان توضیح میدهند. رایجترین روش بیحسی نخاعی است که از کمر به پایین را بیحس میکند؛ میتوانید با آرامبخش بخوابید یا بیدار بمانید. برای بعضی بیماران بیهوشی عمومی مناسبتر است. اگر بیهوشی عمومی داشته باشید، ممکن است برای شما بلوک عصب هم تجویز شود. این کار درد پای شما را تا 36 ساعت پس از جراحی از بین میبرد، اما پا را نیز بهطور موقت ضعیف میکند. بسیاری از جراحان در عوض نوعی بیحسکننده موضعی را در طول عمل به بافتهای اطراف زانو تزریق میکنند تا درد را حس نکنند، اما عضلات همچنان میتوانند کار کنند تا بتوانید زودتر از جای خود بلند شوید. جزئیات انتخاب را در بیهوشی در جراحی لگن و زانو ببینید.
مدت عمل تعویض کامل مفصل زانو معمولاً یک تا دو ساعت است.
به نقل از سایت NHS inform — «The operation usually takes 1 to 2 hours.»

- برش: جراح در جلوی زانو برشی ایجاد میکند؛ طول آن معمولاً بین 10 تا 20 سانتیمتر است.
- برداشتن بخش فرسوده: غضروف تخریبشده و لایهی نازکی از استخوان ران و ساق برداشته میشود.
- قرار دادن پروتز: قطعات فلزی روی استخوان آمادهشده نصب میشوند.
- فاصلهدهندهی پلاستیکی: بین قطعات فلزی مینشیند و حرکت را روان میکند؛ در صورت لزوم پشت کشکک هم بازسازی میشود.
- بررسی و بستن: راستا، ثبات و دامنهی حرکت زانو بررسی میشود؛ سپس زخم بسته و پانسمان میشود.
جراح ممکن است اطراف مفصل بیحسی موضعی تزریق کند تا درد بعد از عمل کمتر باشد، و داروی کاهشدهندهی خونریزی بدهد تا احتمال نشت زخم و نیاز به تزریق خون کم شود. بعد از عمل چند ساعت در ریکاوری تحت نظر هستید. بعضی بیماران همان روز و بعضی 1 تا 3 روز بعد مرخص میشوند.
اغلب نیازی به تزریق خون نیست؛ زیرا بدن شما میتواند خون از دست رفته در حین یا بعد از جراحی را جایگزین کند. اگر عمل وسیعتر باشد، ممکن است به خون نیاز داشته باشید. روش جایگزین، بازیافت خونی که از زانوی شما تخلیه میشود و بازگرداندن آن به بدن ازطریق لولهای در ورید (تزریق خودکار یا اتوترنسفیوژن) است.
بعد از روز اول یا کمی بعد، لولههایی که به شما مسکن، مایعات یا اکسیژن میرسانند، جدا میشوند. ممکن است برای چند روز یک لوله (کاتتر) برای تخلیه ادرار در مثانه شما قرار داده شود، بهخصوص اگر هر دو زانو بهطور همزمان تعویض شده باشند.
ویدیوی زیر روند کامل جراحی واقعی را که حین عمل بیمار توسط دکتر امین جواهری، در اتاق عمل ضبط شده نشان میدهند.
بهبودی بعد از تعویض مفصل زانو: هفته به هفته
بهبودی کامل بعد از تعویض مفصل زانو معمولاً حدود یک سال طول میکشد، اما بیشتر فعالیتها را در حدود شش هفته میتوانید از سر بگیرید.
به نقل از سایت Cleveland Clinic — «It usually takes around a year to recover fully after a knee replacement.»
| مرحله | چه انتظاری داشته باشید |
|---|---|
| روز عمل و روز بعد | ریکاوری، کنترل درد، شروع حرکت مچ و زانو و اولین قدمها با واکر یا عصا. |
| هفتههای اول در خانه | درد و تورم طبیعی است؛ تمرینهای روزانه، یخ، بالا نگه داشتن پا و مراقبت از زخم. |
| حدود 6 هفته | بیشتر افراد به فعالیتهای معمول برمیگردند؛ رانندگی با اجازهی جراح (حداقل حدود شش هفته). |
| چند ماه تا یک سال | قدرت و استقامت زانو کمکم کامل میشود؛ فیزیوتراپی تا چند ماه ادامه دارد. |
سرعت بهبودی به سطح فعالیت پیش از عمل، سن و بیماریهای همراه بستگی دارد؛ پس خودتان را با دیگران مقایسه نکنید. زمانبندی دقیقتر در مدت زمان بهبودی بعد از تعویض مفصل زانو آمده است.
مراقبتهای روزانه بعد از عمل
- درد: معمولاً ترکیبی از مسکنها طبق نسخهی جراح تجویز میشود. اگر درد با دارو کنترل نشد، منتظر نمانید و تماس بگیرید.
- یخ و بالا نگه داشتن پا: چند بار در روز، هر بار حدود 20 دقیقه یخ (با واسطهی پارچه) و پا را بالاتر از قلب نگه دارید.
- زخم: تمیز و پوشیده بماند. زمان تعویض پانسمان و دوش گرفتن را از جراح بپرسید.
- حرکت و فیزیوتراپی: تمرینها را از روزهای اول شروع کنید؛ فیزیوتراپیست تا چند ماه همراهتان است. جزئیات در فیزیوتراپی بعد از جراحی تعویض مفصل زانو و ورزش بعد از تعویض مفصل زانو آمده است.
- داروی ضدلخته: دقیقاً طبق دستور مصرف کنید و خودسرانه قطع نکنید. راه رفتن زودهنگام هم خطر لخته را کم میکند.
- خواب و پله: برای راحتتر خوابیدن خوابیدن بعد از تعویض مفصل زانو و برای پله بالا رفتن از پله بعد از تعویض مفصل زانو را ببینید.
- رانندگی: تا زمانی که جراح اجازه نداده رانندگی نکنید؛ رانندگی بعد از تعویض مفصل زانو.
نظر دکتر امین جواهری را در مورد زمان بهبودی در ویدیوی زیر ببینید.
راهنمای کلیتر: مراقبت بعد از تعویض مفصل زانو.
بایدها و نبایدهای بعد از عمل
بایدها
- تمرینها را طبق برنامهی فیزیوتراپیست هر روز انجام دهید.
- پا را بالا نگه دارید تا تورم را کاهش دهید و چند بار در روز یخ بگذارید.
- داروها را دقیقاً طبق نسخه مصرف کنید.
- زخم را هر روز نگاه کنید و تغییر رنگ، ترشح یا بو را گزارش دهید.
- تا اجازهی جراح، با واکر یا عصا راه بروید.
- در همهی ویزیتهای پیگیری شرکت کنید.
- هر ساعت 5 دقیقه بلند شوید و راه بروید تا از لخته شدن خون پیشگیری کنید
نبایدها
- داروی ضدلخته را خودسرانه قطع نکنید.
- درد شدید یا تورم ناگهانی ساق را نادیده نگیرید.
- تا اجازهی جراح زخم را خیس نکنید.
- یخ را مستقیم روی پوست نگذارید.
- پیش از اجازهی جراح رانندگی نکنید.
- ورزشهای پرفشار یا برخوردی را شروع نکنید.
- تا 6 هفته ، هنگام نشستن پاهایتان را روی هم قرار ندهید
- تا زمانی که پزشکتان بگوید، روی مفصل مصنوعی جدید خود زانو نزنید
- برای مدت طولانی نایستید زیرا باعث تورم در مچ پا می شود
- در 3 ماه اول کارهای خانه که شامل بلند کردن یا جابجایی وسایل سنگین (مانند جاروبرقی) می شود را انجام ندهید.
- تا حد امکان از چرخاندن زانو، خم کردن و بلند کردن آن خودداری کنید
بازگشت به کار و زندگی روزمره
زمان بازگشت به کار به نوع شغل شما بستگی دارد؛ کار پشت میز معمولاً زودتر از کار ایستاده یا سنگین شروع میشود. قبل از عمل با کارفرما دربارهی مرخصی صحبت کنید و تاریخ قطعی را از جراح بگیرید. رانندگی معمولاً دستکم حدود 6 هفته ممنوع است. برای رژیم غذایی بعد از عمل تغذیه بعد از تعویض مفصل زانو را ببینید.
مزایا و معایب جراحی تعویض مفصل زانو
این جراحی چندین مزیت احتمالی را به همراه خواهد داشت. از مزایای این جراحی میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
- رهایی از درد
- بهبود حرکت
- بهبود کیفیت زندگی بهدلیل تسهیل انجام فعالیتهای روزمره و ورزش
طبق تحقیقات، از هر پنج نفری که جراحی انجام دادهاند، چهار نفر از زانوی جدید خود راضی هستند. دلیل اصلی نارضایتی برای افرادی که خوشحال نیستند، درد مداوم است که ممکن است بهدلیل مشکل در عمل نباشد. اگر قبل از عمل جراحی، آسیب نسبتاً جزئی مفصلی داشته باشید (که البته ممکن است علائم شدیدی ایجاد کند) احتمال این خطر بیشتر است. اگر آسیب مفصل شما خیلی شدید نیست، شاید بهتر باشد بهجای ریسک جراحی، درمانهای غیرجراحی را ادامه دهید.
معایب احتمالی جراحی تعویض زانو میتوانند شامل فرسودگی مفاصل جایگزینشده در طول زمان، مشکل در برخی حرکات و بیحسی باشند.
تعویض زانو در مراحل اولیه آرتریت چندان مؤثر نیست. زمانی که آرتریت پیشرفتهتر است، میتوانیم اطمینان بیشتری به کسب نتیجه خوب داشته باشیم.
معایب احتمالی جراحی تعویض مفصل زانو عبارتاند از:
- مفصل مصنوعی زانو ممکن است بهخوبی یک مفصل طبیعی باشد. اکثر مردم به مفصل مصنوعی حدود سهچهارم مفصل طبیعی نمره میدهند. به طور متوسط، ایمپلنتهای زانو حدود 0.6 پوند (حدود 270 گرم) سنگینتر از مفاصل طبیعی هستند. این تفاوت وزن میتواند باعث ایجاد احساس سنگینی در زانوی جدید شود.
- بیشتر مفصلهای مصنوعی زانو برای خم شدن بهاندازه مفصل طبیعی شما طراحی نشدهاند. بهطور معمول امکان زانو زدن وجود دارد، اما قرار دادن وزن بر جای زخم جلوی زانو در برخی از افراد ناراحتکننده است.
- ممکن است صدای کلیک یا تقتق در مفصل تعویضشده زانو شنیده شود.
- ممکن است در ابتدا کمی بیحسی در لبه بیرونی زخم داشته باشید. این عارضه معمولاً طی حدود دو سال بهبود مییابد، اما بعید است که کاملاً به حالت عادی بازگردد.
- مفصل زانو جایگزین شاید پس از مدتی فرسوده یا شل شود.
بیشتر مفاصل تعویضشده زانو 25 سال یا بیشتر دوام میآورند، بنابراین احتمال نیاز به عمل جراحی مجدد زانو در بیماران جوانتر بیشتر است. در موارد زیر احتمال نیاز به جراحی مجدد افزایش مییابد:
- اضافهوزن
- انجام کارهای دستی سنگین
- دویدن یا انجام ورزشهای شدید
گرچه درصورت لزوم میتوان زانوی بیمار را مجدداً تعویض کرد، جراحی تجدیدنظر پیچیدهتر است و مزایای آن با هر بار عمل اصلاحی کاهش مییابند. بنابراین بیماران باید در انتخاب زمان مناسب جراحی و نیز جراح مناسب بسیار دقت نمایند تا احتمال نیاز به جراحی مجدد در آینده را کاهش دهند.
بحث کاملتر: مزایا و معایب تعویض مفصل زانو.
عوارض جراحی تعویض مفصل زانو
این جراحی برای بیشتر بیماران ایمن و مؤثر است و عوارض جدی در اغلب موارد پیش نمیآید. با این حال مثل هر جراحی بزرگی خطراتی دارد که باید بشناسید:
- لختهی خون در پا: ممکن است به ریه برسد و خطرناک باشد. دارو و راه رفتن زودهنگام پیشگیری میکنند. بیشتر در پیشگیری و درمان لختهی خون بعد از تعویض مفصل زانو.
- عفونت: در محل زخم یا عمق مفصل؛ عفونت عمیق ممکن است به جراحی مجدد نیاز داشته باشد.
- آسیب عروق یا اعصاب اطراف زانو: نادر است.
- خشکی و کاهش دامنهی حرکتی: گاهی با بافت اسکار داخل مفصل همراه است؛ خشکی زانو بعد از تعویض مفصل.
- مشکل پروتز: ساییدگی یا شل شدن زودرس قطعات.
- تورم: بخشی طبیعی از ترمیم است؛ تورم بعد از تعویض مفصل زانو.
- درد. برای اکثر افراد، درد بهتدریج در چند ماه اول پس از جراحی کاهش مییابد. بااینحال، برخی از افراد درد طولانیتری دارند.
در ویدیوی زیر می توانید عوارض احتمالی این عمل را از زبان دکتر امین جواهری بشنوید.
توضیحات کامل تر در عوارض تعویض مفصل زانو بررسی شده است.
چه زمانی فوراً با جراح تماس بگیرید؟
زانوی جدید شما تا دو سال پس از عمل، با بهبود بافت اسکار(زخم) و تمرینهای عضلانیای که انجام میدهید، به بهبودی خود ادامه خواهد داد. در این مدت باید مراقب خود باشید. علائم هشداری وجود دارند که در صورت مشاهده باید سریعا با جراح تماس گیرید:
- تب بالای 39 درجهی سانتیگراد.
- قرمزی، گرمی، تورم، بو یا ترشح از زخم.
- درد تازه یا بدتر شونده در ساق، مچ یا پا.
- درد شدیدی که با مسکن بهتر نمیشود.
- خونریزی.
درد قفسهی سینه یا تنگی نفس نشانهی اورژانس است؛ بلافاصله به نزدیکترین مرکز اورژانس بروید.
پروتز زانو چقدر دوام دارد؟
حدود هشت نفر از هر ده پروتز کامل زانو 25 سال یا بیشتر دوام میآورد، به شرط نبود عارضهی زودرس.
به نقل از سایت NHS inform — «Around 8 in 10 total knee replacements last 25 years or more.»
دوام پروتز به وزن، سطح فعالیت، کیفیت استخوان و دقت جراحی بستگی دارد. پیادهروی، شنا و دوچرخهسواری سبک معمولاً امناند؛ فشارهای شدید و تکراری مثل دویدن طولانی، پرش و ورزشهای برخوردی عمر پروتز را کم میکنند. اگر پروتز بعد از سالها شل یا فرسوده شود، جراحی ترمیمی تعویض مفصل زانو راه حل است. برای جزئیات بیشتر: طول عمر تعویض مفصل زانو را بخوانید.
هزینهی عمل تعویض مفصل زانو
هزینه به نوع پروتز، بیمارستان، مدت بستری، آزمایشها و میزان آسیب مفصل بستگی دارد و بدون معاینه نمیتوان رقم دقیقی داد. برای توضیح عوامل مؤثر هزینهی تعویض مفصل زانو را بخوانید و برای برآورد دقیق با مطب تماس بگیرید.
بهترین جراح تعویض مفصل زانو در تهران را چطور انتخاب کنیم؟
جراحی زانو به تجربهی جراح، تیم بیهوشی و پیگیری بعد از عمل وابسته است. هنگام انتخاب بپرسید: نوع و برند پروتز چیست، بیهوشی چگونه است، بستری چند روز طول میکشد، فیزیوتراپی چه زمانی شروع میشود و در صورت مشکل با چه کسی تماس بگیرید.
دکتر سید علیرضا امینجواهری، متخصص ارتوپدی با تمرکز بر جراحی زانو و لگن، پس از معاینه و مرور تصاویر شما توضیح میدهد که تعویض مفصل مناسبتر است یا درمانهای دیگر.
نشانی مطب: تهران، اقدسیه، خیابان اراج، خیابان 22 بهمن، روبهروی بیمارستان نیکان، پلیکلینیک نیکان، طبقه 4. تلفنهای تماس: 02191234462 و 02832246316.
کلام آخر
جراحی تعویض مفصل زانو برای افرادی که با درد شدید و محدودیت حرکت زندگی میکنند، یکی از مؤثرترین راههاست؛ به شرط اینکه درست انتخاب شود، خوب آماده شوید و بازتوانی را جدی بگیرید. تصمیم نهایی را پس از معاینه، بر اساس شرایط خودتان و با نظر جراح بگیرید.
برای ارزیابی زانو و دریافت نوبت، همین امروز تماس بگیرید.
سوالات متداول
همهی داروها و مکملها، بهویژه رقیقکنندههای خون. جراح تعیین میکند کدامها قطع یا تنظیم شوند.
بیشتر پروتزها سالها کار میکنند، اما اگر شل یا فرسوده شوند، جراحی ترمیمی لازم میشود. دوام پروتز به وزن و سطح فعالیت هم بستگی دارد.
درد در چند هفتهی اول بیشتر است و با ترمیم کم میشود. اگر با مسکنهای تجویزشده کنترل نشد، منتظر نمانید.
نه. فقط برای بیمارانی مناسب است که آسیب محدود به یک بخش دارد. بهبودی اولیهی آن اغلب سریعتر است، اما بخشهای باقیمانده ممکن است بعدها آرتروز بگیرند و عمل دوم لازم شود. انتخاب با جراح است.
بسته به سلامت عمومی، جراح دربارهی عمل همزمان یا جداگانه تصمیم میگیرد.
بله. تمرینهای تقویتی زیر نظر فیزیوتراپیست، کنترل وزن و ترک سیگار روند بازتوانی را بهتر میکنند.
معمولاً دارویی داده میشود که خونریزی را کم میکند و احتمال نشت زخم و نیاز به انتقال خون را پایین میآورد.
بسیاری از بیماران زانو زدن را ناراحتکننده میدانند، اما به پروتز آسیب نمیزند.
بله. معاینهی دندان برای کاهش خطر انتقال میکروب از دهان به زانو توصیه میشود و عفونتهای دندانی و پوستی میتوانند عمل را به تعویق بیندازند.
اغلب از بیحسی نخاعی استفاده میشود که پایینتنه را بیحس میکند. میتوانید با آرامبخش بخوابید یا بیدار بمانید. در بعضی بیماران بیهوشی عمومی مناسبتر است و متخصص بیهوشی با شما دربارهی مزایا و خطر هر روش صحبت میکند.
تعویض کامل مفصل زانو با حداقل تهاجم - روش جراحی مشابه تعویض مفصل زانو سنتی است، اما برش کمتری در بافت اطراف زانو ایجاد می شود. ایمپلنتهای مصنوعی مورد استفاده همان ایمپلنتهایی هستند که در عمل تعویض مفصل زانو معمولی استفاده میشوند.
تعویض مفصل زانو خطرناک نیست. همه عملهای جراحی دارای ریسکهایی هستند، اما با رعایت دقیق دستورات پزشک و رعایت بهترین شرایط پس از عمل، خطرات ممکن به حداقل میرسد. قبل از انجام عمل تمام موارد مرتبط به سلامت عمومی که اجازه جراحی را به جراح بدهد توسط جراح ارزیابی میشود. در صورت وجود مشکلات جزئی موارد رفع و بهینه میشود و سپس عمل جراحی انجام میشود. بااینحال ممکن است 1 درصد از بیماران با عوارض و مشکلاتی مانند عفونت، خونریزی، ترومبوز و انحراف مفصل مواجه شوند.
یکی از مواردی که بعد از انجام عمل تعویض مفصل میتواند تحت تأثیر قرار بگیرد فعالیتهای جنسی و روابط زناشویی است. چند هفته طول میکشد تا بعد از عمل خود بهبودی پیدا کنید . البته بیمار با رعایت توصیههای پزشک خیلی سریع به فعالیتهای روزانه خود ازجمله روابط جنسی برمیگردد پس جای هیچ نگرانی نیست.
بله، بعد از این جراحی، کبودی کاملاً عادی است. دلیل به وجود آمدن این کبودی این است که برخی پزشکانی از درن استفاده نمیکنند (یعنی شلنگ نمیگذارند) تا ریسک عفونت را کاهش دهند و اصلاً چیز نگرانکنندهای نیست. همچنین این کبودی به دلیل آسیب دیدن بافتهای نرم و عروق در محل جراحی ممکن است ایجاد شود. زمانی که شما برای کاهش ورم از یخ استفاده میکنید این مورد نیز منتواند باعث ایجاد کبودی میشود. درصورتیکه کبودی با درد شدید همراه شد و شما احساس داغی یا تورم شدید در آن ناحیه داشتید باید به پزشک اطلاع دهید.
بله، در بعضی از موارد سفت شدن زانو پس از جراحی تعویض مفصل زانو طبیعی است. علت سفتی بعد از جراحی زانو درواقع از چسبندگی در مفاصل است که با انجام فیزیوتراپی نرمتر میشوند و بهمرورزمان استفاده از مفصل این سفتی برطرف میشوند. بااینحال، درصورتیکه سفت شدن زانو باعث مشکلات شدید در حرکت و درد شود، باید به پزشک خود مراجعه کنید.
استئوتومی و تعویض مفصل زانو دو روش مختلف در درمان دردهای زانو هستند و هرکدام مزایا و معایب خود را دارند و برای گروههای خاصی مناسب هستند. در مواردی که تعویض مفصل زانو مناسب است، برای بیشتر بیماران بازده بالایی داشته و عملکرد بیشتری نسبت به استئوتومی دارد. اما در مواردی که تعویض مفصل زانو مناسب نیست، استئوتومی ممکن است یک گزینه مطلوب باشد. درهرصورت، تصمیمگیری نهایی توسط پزشک و بیمار بر اساس شرایط بیمار و عوارض و مزایای هر دو روش انجام میشود.
تقریباً اگر جراح مشکلات بیمار مانند دیابت را کنترل کرده، درد بعد از عمل را مدیریت و از پروتز های مرغوب با روش جراحی مناسب استفاده کند، میتوان انتظار موفقیت 99 الی 100 درصدی را داشت . بااینحال، پس از جراحی به فیزیوتراپی، رعایت رژیم غذایی مناسب و تغییر در سبک زندگی و تمریناتی نیاز است که برای بهبود کامل و افزایش موفقیت جراحی بسیار مهم است. همیشه بهتر است با پزشک خود در مورد میزان موفقیت و عوارض ممکن بعد از جراحی مشورت کنید.
برای جلوگیری از عفونت و کمک به بهبودی زخمها حدود یک ماه از پانسمانهای ضد آب بعد از جراحی استفاده میشود، یک هفته بعد از آن پانسمان تعویض شده و بیمار میتواند حمام کند و دیگر به پانسمان نیاز ندارد. توجه کنید اگر پانسمان منطقه عمل و زخم را بهصورت کامل پوشش ندهد، ممکن است باعث ایجاد عفونت شود. بنابراین، تعویض پانسمان باید حتما توسط پزشک یا پرستار انجام شود.
بله، در زمان انجام این جراحی ابتدا پای بیمار صاف میشود مفصل زانو در پای صافشده قرار میگیرد. پس میتوان عمل پای پرانتزی یا ضربدری را هم انجام داد. درواقع، این عملها به همراه تعویض مفصل زانو انجام میشوند تا بیماران بهبودی بیشتری را تجربه کنند و احتمال ایجاد مشکلات بیشتر در آینده کاهش یابد. بااینحال، تصمیم نهایی برای انجام هر یک از این عملها بر اساس شرایط بالینی و نیازهای هر بیمار تعیین میشود و همه بیماران قابلیت انجام همزمان این دو عمل را ندارند.
بله، نتیجه عمل تعویض مفصل زانو اغلب دائمی است و بیشتر بیماران پس از عمل قادر به ادامه فعالیتهای روزانه خود، شامل راه رفتن، پیادهروی و ورزش هستند. بااینحال، بعضی از پروتزهای مفصل زانو ممکن است به علت سایش یا آسیب در طول زمان، نیاز به تعویض دوباره داشته باشند.