عمل تعویض مفصل زانو مانند هر عمل جراحی دیگری، عوارضی احتمالی دارد. بیمار پیش از اینکه تحت عمل قرار بگیرد، باید با ریسکهایش آشنا شود و آنها را بپذیرد. در این مقاله سراغ رایجترین ریسکها و عوارض احتمالی عمل جراحی تعویض مفصل زانو میرویم تا با اطلاعات کامل، و دید بازتری برای چگونگی درمان مفصل زانویتان تصمیم بگیرید.
لخته شدن خون
لختههای خونی که در وریدهای عمقی پا (ترومبوز ورید عمقی یا (DVT)) تشکیل میشوند، میتوانند باعث درد یا تورم شوند. این امر بهدلیل تغییر در نحوه جریان خون و توانایی لخته شدن آن پس از جراحی است. راههای مختلفی ازجمله جورابهای مخصوص، پمپهای مخصوص ورزش پا و داروهای تزریقی مانند هپارین، برای کاهش خطر این اتفاق وجود دارند.
داروهای رقیقکننده خون میتوانند خطر خونریزی، کبودی یا عفونت را افزایش دهند، بنابراین جراح شما باید این خطرات را متعادل کند. ریواروکسابان، دابیگاتران و آپیکسابان، قرصهایی برای کمک به پیشگیری از DVT هستند که اخیراً بهعنوان جایگزینی برای داروهای تزریقی در دسترس قرار گرفتهاند. مصرف این قرصها آسانتر از تزریق است، بنابراین مصرف آنها در خانه آسانتر است. بااینحال، آنها نیز خطر خونریزی را در پی دارند.
مطالعه بیشتر: چرا آمبولی و لخته شدن خون بعد از تعویض مفصل زانو خطرناک است؟
آمبولی ریه
در موارد نادر، لخته خون میتواند به ریهها برود و منجر به تنگی نفس و درد قفسه سینه شود. در موارد شدید، آمبولی ریه میتواند کشنده باشد. بااینحال، معمولاً درمان آمبولی ریه با داروهای رقیقکننده خون و اکسیژندرمانی امکانپذیر است.
عفونت زخم
مانند تمام عملها، خطر عفونی شدن زخم در حد کمی وجود دارد. از هر 50 مورد، یک مورد به این عارضه دچار میشود. معمولاً عفونت را میتوان با آنتیبیوتیک درمان کرد. از هر 100 بیمار، یک نفر دچار عفونت عمیق میشود که ممکن است به برداشتن مفصل جدید تا زمان رفع عفونت منجر شود.
در موارد شدید که عفونت قابل درمان نیست، مفصل تعویضی باید بهطور دائم برداشته شود و استخوانها به هم جوش بخورند تا ساق پا دیگر از زانو خم نشود. در موارد بسیار بسیار نادر شاید لازم باشد پا از بالای زانو قطع شده و با پای مصنوعی جایگزین شود، اما این امر این بسیار غیرمعمول است.
آسیبهای عصبی و بافتی دیگر
احتمال کمی وجود دارد که رباطها، شریانها یا اعصاب در طول جراحی آسیب ببینند.
- از هر 100 بیمار کمتر از یک بیمار آسیب عصبی میبیند که بهمرور زمان بهبود مییابد.
- از هر 100 نفر تقریباً یک نفر دچار آسیب رباط میشود. این آسیب یا در حین عمل ترمیم شده یا در حین بهبودی با یک بریس محافظت میشود.
- از هر 1000 نفر حدوداً یک نفر دچار آسیب به شریانهایی میشود که معمولاً برای ترمیم نیاز به جراحی دیگری دارند.
- از هر 5000 مورد تقریباً در یک مورد، جریان خون در عضلات اطراف مفصل جدید کاهش مییابد (سندرم کمپارتمان). معمولاً برای رفع این مشکل به جراحی نیاز است.
شکستگی استخوان
گاهی ممکن است استخوان اطراف مفصل تعویضشده، پس از یک زمین خوردن جزئی بشکند. این اتفاق معمولاً بعد از چند ماه یا چند سال و در افرادی که استخوانهای ضعیفی دارند (پوکی استخوان) رخ میدهد. این شکستگی بسیار نادر است، اما زمانی که اتفاق بیفتد، معمولاً برای رفع شکستگی یا جایگزینی اجزای مفصل به جراحی دوباره نیاز است.
دررفتگی
هنگامی که از بلبرینگ پلاستیکی متحرک استفاده میشود، خطر دررفتگی کمی در زانو وجود دارد و این عارضه به جراحی دوباره نیاز دارد.
درد
برای اکثر افراد، درد بهتدریج در چند ماه اول پس از جراحی کاهش مییابد. بااینحال، برخی از افراد درد مداوم دارند یا به انواع جدیدی از درد مبتلا میشوند. تحقیقات نشان میدهند که 10 تا 20 درصد از افراد همچنان در درازمدت درد متوسط یا شدید دارند.
این موضوع همیشه بهدلیل وجود یک ایراد فنی یا عارضه قابلتشخیص ایجاد نمیشود و بنابراین نمیتوان با یک روش تکراری آن را برطرف کرد. این عارضه بهعنوان سندرم درد ناحیهای پیچیده شناخته میشود. برخی از بیمارستانها، کلینیکهای درد دارند که میتوانند در این مورد کمککننده باشند.
سفتی و سختی
برخی از افراد پس از جراحی، سفتی مداوم یا افزایشی را تجربه میکنند که معمولاً با ورزش و با بهبود ورم برطرف میشوند. با متوقف شدن تمرینات فیزیوتراپی، بیمار بهدلیل درد و ترس از چسبیدن بافتهای نرم اطراف مفصل، ممکن است به این عارضه دچار شود.
گاهیاوقات سفتی زانو ممکن است با دستکاری مفصل تحت بیهوشی و به دنبال آن فیزیوتراپی فشرده درمان شود.
نکته دیگر اینکه گاهیاوقات مفصل جدید زانو، آنطور که باید پایدار نیست، و شاید برای اصلاحش به جراحی دیگری هم نیاز باشد. پس باید خودتان را از نظر ذهنی آماده کنید.
عوارض ناشی از بیهوشی
جراح ممکن است در طول جراحی از بیهوشی عمومی یا موضعی استفاده کند. این کار معمولاً ایمن است، اما میتواند عوارض جانبی مانند استفراغ، سرگیجه، گلودرد یا لرز داشته باشد. سایر اثرات احتمالی عبارتاند از:
- دشواریهای تنفسی
- واکنشهای آلرژیک
- آسیب عصبی
برای کاهش احتمال بروز مشکلات، حتماً از قبل به پزشک خود بگویید که آیا از موارد زیر استفاده میکنید:
- داروهای تجویزی یا بدون نسخه
- مکملها
- تنباکو
- مواد مخدر یا الکل
- داروهای دیابت شامل سماگلوتاید (حتی اگر آن را برای کاهش وزن مصرف میکنید)
- داروهای رقیقکننده خون
این موارد میتوانند با داروها تداخل داشته باشند و ممکن است در روند بیهوشی اختلال ایجاد کنند.
حساسیت مفرط به فلزات
برخی افراد ممکن است نسبت به فلز بهکار رفته در مفصل مصنوعی زانو، واکنش آلرژیک نشان دهند. این وضعیت «حساسیت مفرط به فلز» نامیده میشود. پزشکان هنوز بهطور کامل درک نکردهاند که چرا این حساسیت ایجاد میشود و هنوز تحقیقات زیادی برای حمایت از آن بهعنوان تشخیصی قطعی وجود ندارد.
بااینحال، طبق مطالعهای در سال 2019، شیوع چنین واکنشی در میان 233 نفر که تحت جراحی تعویض کامل مفصل زانو قرار گرفته بودند، کمی بیش از 15٪ برآورد شد. رایجترین فلزی که افراد به آن واکنش نشان دادند کروم با نرخ نزدیک به 12٪ بود و پس از آن نیکل با تقریباً 9٪ و کبالت با حدود 6٪ قرار داشتند. ایمپلنتها ممکن است حاوی تیتانیوم یا آلیاژی بر پایه کبالت-کروم باشند.
اگرچه این موضوع چندان شایع نیست، اما اگر از قبل میدانید به فلز حساسیت دارید، حتماً جراح خود را مطلع کنید. همچنین، پیش از جراحی، آنها را از سایر آلرژیهای خود باخبر سازید.
مشکلات ایمپلنت
گاهیاوقات ممکن است مشکلی در خودِ ایمپلنت (پروتز) وجود داشته باشد. برای مثال:
- زانو ممکن است بهدرستی خم نشود.
- ایمپلنت ممکن است بهمرور زمان شل یا ناپایدار شود.
- بخشهایی از ایمپلنت ممکن است شکسته یا فرسوده شوند.
بهطور کلی، این موارد چندان شایع نیستند. طبق آمارهای منتشرشده در سال 2018، بیش از 82٪ از مفاصل تعویضشده زانو، پس از 25 سال همچنان بهخوبی کار میکنند. بااینحال، اگر این مشکلات رخ دهد، فرد ممکن است برای رفع مشکل به جراحی ثانویه یا «جراحی اصلاحی» نیاز داشته باشد.
انتظارات بیمار از جراحی تعویض مفصل زانو
با توجه به اینکه جراحی تعویض مفصل زانو درد بیمار را تسکین میدهد و آن را از بین میبرد، بیمار نباید انتظار داشته باشد که مفصل مصنوعی عملکردی مانند مفصل طبیعی و سالم انسان در دوران جوانی داشته باشد. انجام تمرینات ورزشی بعد از جراحی تعویض مفصل زانو به منظور بهبودی سریعتر بیمار بسیار اهمیت دارد. پس از بهبودی کامل، مفصل جدید این امکان را به بیمار میدهد که بدون ناراحتی پیادهروی کند و از پلهها بالا و پایین برود. به هر حال اگر شما از درد زانوی خود رنج میبرید و این عارضه زندگی روزمره شما را مختل کرده است، جراحی تعویض مفصل زانو گزینه مناسبی برای شما میباشد.
چگونه ریسک عوارض ناشی از جراحی تعویض مفصل زانو را به حداقل برسانیم؟
ریسک فردی هر شخص برای بروز عوارض پس از جراحی تعویض مفصل زانو متفاوت است. اما مراحلی وجود دارند که میتوانید برای کمک به پیش رفتن آرامِ فرایند تعویض مفصل و کاهش احتمال بروز عارضه انجام دهید.
آمادهسازی برای جراحی زانو را در اولویت قرار دهید
برداشتن گامهای خاص برای آماده شدن جهت جراحی تعویض مفصل زانو و فرایند بهبودی بسیار مهم است. این کار میتواند به کاهش استرس در روزهای منتهی به جراحی کمک کرده و شما را برای بهبودی موفقیتآمیز آماده کند. برای مثال، یک مرحله آمادهسازی باید انجام تغییرات در خانه باشد تا فضا برای زندگی پس از جراحی ایمنتر و راحتتر شود. این کار میتواند شامل تمیز کردن شلوغیها، تغییر چیدمان اثاثیه برای ایجاد مسیرهای عبور بزرگتر و اضافه کردن دستگیرههای ایمن به حمام باشد.
طبق برنامه بهبودی پیش بروید
جراح شما دستورالعملهای دقیقی را برای اجرا پس از جراحی به شما میدهد و مهم است که تا حد امکان به آن برنامه پایبند باشید. برنامه بهبودی شما میتواند شامل موارد زیر باشد:
- دستورالعملهای مراقبت از زخم
- جلسات فیزیوتراپی در کلینیک
- تمرینات ورزشی در منزل
- مدیریت پزشکی درد
- و موارد دیگر
سخت نگیرید
استفاده از زانوی جدید و بازگشت به روتین زندگی بخش مهمی از بهبودی است. اما بازگشت به فعالیتهای معمول با سرعت بیشازحد میتواند درد شما را بدتر کند. هنگام بهبودی با خود صبور باشید و از درخواست کمک نترسید. درخواست از خانواده و دوستان برای ارائه حمایت نیز میتواند به شما کمک کند تا دقیقاً به برنامه بهبودی خود پایبند بمانید. برای کمک در زمینه رانندگی، خریدها و سایر فعالیتهای ضروری هماهنگیهای لازم را انجام دهید تا فشار خیلی زیاد و خیلی سریعی به خود وارد نکنید.
به جراحی خبره مراجعه کنید
انتخاب جراحی باتجربه میتواند ریسک عوارض شما را کاهش دهد. شما باید بهدنبال جراحی باشید که صدها عمل موفقیتآمیز انجام داده باشد. دکتر علیرضا جواهری یکی از متخصصان مجرب در این زمینه است و تجربه زیادی درخصوص جراحی مفصل زانو دارد.
آیا عمل تعویض مفصل زانو خطرناک است؟
عمل تعویض مفصل زانو خطرناک نیست. گاهیاوقات عوارضی دارد، اما درصد این عوارض بسیار پایین است. برای از بین بردن همین درصد پایین هم، توصیه میشود دوره بهبودی بعد از جراحی را خیلی جدی بگیرید.
طی چند ماه بعد از عمل، باید داروهایتان را مرتب مصرف کرده، در جلسههای فیزیوتراپی شرکت کرده، و برای معاینه وضعیت زانوی جدید، به پزشکتان مراجعه کنید.
البته نقش جراح ارتوپد و تجربه او در این عمل خاص، بسیار مهم است! دکتر علیرضا امین جواهری، جراح و متخصص ارتوپدی، و فوقتخصص جراحی زانو و لگن سالهاست عمل تعویض مفصل زانو را با درصد موفقیت بالایی انجام میدهد.
اگر میخواهید جراحی مطمئنی داشته باشید، و زانویتان هر چه زودتر بهبودی کامل پیدا کند، برای گرفتن وقت معاینه و مشاوره با دکتر امین جواهری، با شماره تلفن 02129123462 تماس بگیرید.
منابع
سوالات متداول
اگر اجازه دهید زانو بعد از عمل بهبود یابد و بهتدریج با مشورت پزشک به فعالیتهای قبلی خود بازگردید، پیادهروی به زانو آسیب نمیزند. تحقیقات نشان میدهند ریسک افتادن شما پس از تعویض مفصل کمتر میشود، اما در سالمندان خطر افتادن کمی بالاتر است. وقتی آماده پیادهروی هستید، از نرده پلهها استفاده کرده و از سطوح لغزنده دوری کنید.
مطالب مشابه
هموفیلی میتواند باعث اختلالی مفصلی به نام آرتروپاتی هموفیلیک شود. این بیماری درنتیجه خونریزی مکرر به داخل مفاصل ایجاد میشود که ممکن است پس از آسیب یا بهصورت خود به خودی رخ دهد.
ورزش در آب باعث میشود دامنه فعالیتهای بدنیای که بر مفاصل فشاری وارد نمیکنند، افزایش یابد. شما نهتنها میتوانید با درد کمتری در آب حرکت کنید، بلکه میتوانید تناسب اندام، تعادل، انعطافپذیری و سلامت کلی خود را بهبود بخشید.
عمل کوردکامپرشن لگن، عملی جراحی است که برای درمان استئونکروز مفصل ران استفاده میشود. این روش شامل ایجاد سوراخی بزرگ، یا چندین سوراخ کوچک در استخوان مرده سر استخوان ران به منظور کاهش فشار در استخوان است. این کار امکان افزایش جریان خون را فراهم کرده و کانالهایی برای رگهای خونی جدید ایجاد میکند تا مناطق آسیبدیده مفصل ران را تغذیه کنند. این روش میتواند تخریب استخوان و مفصل ران را کُند یا متوقف کند.
پس از جراحی رباط صلیبی، تجربه مقداری درد طبیعی است. سطوح درد میتوانند بر اساس شرایط فردی متفاوت باشند، اما بهطور کلی، درد خفیف تا متوسط نشان میدهد که بدن در حال بهبودی است. اما درد شدید ، تیز یا دردی که بهجای بهبودی، بدتر شود نگرانکننده است و گاها نشانه عفونت، لختهی خون یا بهبود نامناسب است.
عفونت مفصل لگن وضعیتی جدی است که زمانی رخ میدهد که میکروارگانیسمهای مضر مانند باکتریها، ویروسها یا قارچها به لگن یا بافت استخوانی اطراف آن حمله کنند. این عفونتها میتوانند باعث درد شدید، تورم و سفتی قابل توجهی شوند و حرکت یا استفاده عادی از مفصل لگن را دشوار سازند.
عفونت زانو وضعیت پزشکی جدیای است که اغلب به درمان فوری و تهاجمی نیاز دارد. هنگامی که باکتریها باعث آلوده شدن مایع مفصلی (مایعی که مفصل زانو را روان میکند) میشوند، عفونتی به نام عفونت مفصلی اتفاق میفتد.
آرتریت زانو به التهاب و تخریب غضروف مفصل زانو اشاره دارد؛ غضروفی که وظیفه دارد بهعنوان ضربهگیر استخوانها عمل کند و خم و راست شدن نرم و روان زانو را امکانپذیر سازد.
تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (پی آر پی) برای لگن، گزینه درمانی ترمیمی است که برای رفع درد و التهاب ناشی از بیماریهایی مانند آرتروز، پارگیهای لابروم، یا سایر آسیبهای بافت نرم طراحی شده است.
تاندونیت لگن، عارضهای التهابی است که تاندونهای اطراف مفصل لگن را درگیر میکند. میتواند منجر به درد، تورم و محدودیت حرکت شود و معمولاً در ورزشکاران و افرادی که حرکات تکراری ران انجام میدهند، مشاهده میشود.
آسیبهای وارده به زانوها میتوانند در اثر رگ به رگ شدن یا پارگی رباطها یا استفاده از بیشازحد از زانو اتفاق بیفتند. زانو بزرگترین مفصل در بدن انسان است. این مفصل، ساق پا را به ران متصل میکند و به شما اجازه میدهد راه بروید، بدوید، بپرید، برقصید و در سایر فعالیتهای روزانه شرکت کنید.