جراحی آرتروسکوپی زانو - نحوه عمل، هزینه، مراقبت و عوارض

آرتروسکوپی زانو چیست؟

آرتروسکوپی زانو روشی جراحی کم‌تهاجمی برای بررسی و درمان برخی آسیب‌های داخل مفصل زانو است. در این روش، جراح از طریق یک یا چند برش کوچک، ابزاری باریک و مجهز به دوربین را وارد مفصل می‌کند. تصاویر داخل زانو روی مانیتور نمایش داده می‌شوند و جراح می‌تواند غضروف، منیسک، رباط‌ها، استخوان و سایر بافت‌های داخل مفصل را با دقت بررسی کند.

در صورت مشاهده آسیب، ممکن است درمان نیز در همان جلسه انجام شود؛ برای مثال، جراح می‌تواند بخش آسیب‌دیده مینیسک را ترمیم کند یا بردارد، قطعه آزاد در غضروف را خارج کند یا برخی آسیب‌های رباطی و غضروفی را درمان کند. نوع اقدام انجام‌شده به آسیب زانو، شدت آن و شرایط بیمار بستگی دارد.

آرتروسکوپی معمولاً با چند برش کوچک انجام می‌شود و به همین دلیل در مقایسه با بسیاری از جراحی‌های باز، آسیب کمتری به بافت‌های اطراف وارد می‌کند. بااین‌حال، این روش برای همه انواع زانودرد یا آرتروز مناسب نیست و تصمیم‌گیری درباره انجام آن باید پس از معاینه، بررسی علائم و ارزیابی تصویربرداری توسط جراح انجام شود.

آناتومی زانو

زانو بزرگ‌ترین و یکی از پیچیده‌ترین مفاصل بدن است. انتهای پایینی استخوان ران (فمور) با انتهای بالایی استخوان ساق پا (تیبیا) در مفصل زانو به هم می‌رسند. کشکک زانو نیز روی شیاری در جلوی انتهای استخوان ران قرار گرفته است.

برای ایجاد حرکات صاف و بدون درد مفصل زانو، سطوح مفصلی این استخوان‌ها با غضروف مفصلی لغزنده سفید براق پوشیده شده است. دو منیسک غضروفی C شکل در بین انتهای استخوان ران و انتهای تیبیا (درشت‌نی) وجود دارد.

منیسک‌ها مانند ضربه‌گیر عمل می‌کنند و به توزیع فشار و افزایش ثبات زانو کمک می‌کنند.

رباط‌های متقاطع و جانبی، استخوان‌های زانو را در کنار هم نگه می‌دارند. کل مفصل نیز توسط کپسول لیگامانی و غشای سینوویال پوشیده شده که مایع روان‌کننده مفصل را ترشح می‌کند.

آرتروسکوپی چه تفاوتی با MRI دارد؟

MRI معمولاً برای تشخیص اولیه بسیاری از آسیب‌های زانو استفاده می‌شود و در بیشتر موارد، نخستین گزینه پیش از جراحی است. بااین‌حال، ممکن است شدت آسیب در MRI به‌طور کامل مشخص نباشد یا علائم بیمار با نتیجه تصویربرداری مطابقت نداشته باشد. در چنین شرایطی، جراح بر اساس معاینه، علائم، سوابق بیمار و نتایج تصویربرداری درباره نیاز به آرتروسکوپی تصمیم می‌گیرد.

یکی از مزیت‌های آرتروسکوپی این است که اگر جراح هنگام مشاهده مستقیم داخل مفصل، آسیب قابل درمانی مانند پارگی مینیسک یا قطعه آزاد غضروفی را پیدا کند، می‌تواند در همان جلسه اقدام درمانی لازم را انجام دهد. بنابراین آرتروسکوپی فقط جایگزین MRI نیست؛ بلکه روش متفاوتی است که در شرایط مشخص، امکان بررسی مستقیم و درمان هم‌زمان آسیب را فراهم می‌کند.

بر اساس اطلاعات آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS)، از آرتروسکوپی برای دیدن دقیق‌تر غضروف، استخوان و بافت‌های نرم داخل مفصل و تشخیص چند نوع آسیب زانو استفاده می‌شود. منبع: orthoinfo.aaos.org

چه زمانی آرتروسکوپی زانو توصیه می‌شود؟

اگر زانودرد شما با درمان‌های غیرجراحی مثل استراحت، یخ، داروهای ضدالتهاب یا فیزیوتراپی بهبود نیابد، پزشک ممکن است آرتروسکوپی زانو را پیشنهاد دهد. البته آرتروز همیشه با این روش به‌طور کامل درمان نمی‌شود؛ آرتروسکوپی بیشتر برای آسیب‌های رباطی، منیسک و غضروفی مؤثر است.

آسیب‌های زانو در بین ورزشکاران، از جمله نوجوانان، شایع است و بیشتر در ورزش‌های تماسی یا ورزش‌هایی مانند والیبال که نیاز به پرش دارند دیده می‌شود.

آرتروسکوپی در مقایسه با بسیاری از جراحی‌های باز معمولاً با برش کوچک‌تر و آسیب کمتر به بافت‌های اطراف همراه است؛ بااین‌حال، میزان درد و دوره نقاهت به نوع آسیب و اقدام انجام‌شده بستگی دارد.

موارد استفاده از آرتروسکوپی زانو

جراحان معمولاً از آرتروسکوپی زانو برای موارد زیر استفاده می‌کنند:

• ترمیم منیسک یا برداشتن مینیسک پاره
• ترمیم رباط صلیبی قدامی زانو یا ترمیم رباط صلیبی خلفی
• برداشتن بافت آسیب‌دیده یا ملتهب پوشش داخلی مفصل (سینووکتومی)
• درمان جابه‌جایی کشکک زانو
• برداشتن تکه‌های شکسته غضروف در مفصل زانو
• برداشتن کیست بیکر (برآمدگی پشت زانو که پر از مایع است). این کیست بعضاً زمانی اتفاق میفتد که دلیل دیگری مانند آرتروز، درد و تورم وجود داشته باشد.
• ترمیم یا بازسازی مشکلات غضروف
• درمان شکستگی‌ استخوان‌های مفصلی زانو

چه عواملی ممکن است انجام آرتروسکوپی را به تأخیر بیندازد؟

تصمیم برای انجام آرتروسکوپی به نوع آسیب، وضعیت عمومی بیمار، سلامت پوست و بافت‌های اطراف، وجود عفونت، داروهای مصرفی و نظر جراح و متخصص بیهوشی بستگی دارد. وجود عفونت فعال، بیماری‌های کنترل‌نشده یا شرایطی که خطر بیهوشی یا جراحی را افزایش می‌دهند، ممکن است باعث تعویق یا تغییر برنامه درمانی شوند.

عوامل مؤثر بر هزینه آرتروسکوپی زانو

هزینه دقیق آرتروسکوپی زانو بسته به شرایط هر بیمار متفاوت است و اعلام یک رقم ثابت گمراه‌کننده خواهد بود. عواملی که روی هزینه نهایی تأثیر می‌گذارند عبارت‌اند از:

• نوع و پیچیدگی آسیب (مثلاً منیسکتومی ساده در برابر بازسازی رباط صلیبی)
• نوع بیهوشی انتخاب‌شده (موضعی، نخاعی یا عمومی)
• مرکز جراحی و نوع تجهیزات مورد استفاده
• نیاز یا عدم نیاز به وسایل کمکی مثل بریس یا پیوند بافتی
• پوشش بیمه پایه و بیمه تکمیلی بیمار
• ویزیت‌های پیگیری و جلسات فیزیوتراپی بعد از عمل

برای اطلاع از هزینه واقعی متناسب با وضعیت زانوی خودتان، بهترین راه مشاوره حضوری یا تلفنی با مطب است تا بر اساس معاینه و تصویربرداری، برآورد دقیق دریافت کنید.

مقایسه آرتروسکوپی با تعویض مفصل زانو و استئوتومی

بسته به شدت و نوع آسیب زانو، جراح ممکن است یکی از سه روش تعویض مفصل ، آرتروسکوپی و استئوتومی زانو را پیشنهاد دهد. جدول زیر تفاوت کلی آن‌ها را نشان می‌دهد:

تصمیم نهایی بین این سه روش تنها پس از معاینه بالینی و بررسی تصویربرداری زانو توسط جراح مشخص می‌شود؛ این جدول صرفاً برای آشنایی کلی است، نه جایگزین ویزیت پزشک.

آمادگی لازم قبل از عمل

آرتروسکوپی زانو معمولاً به‌صورت سرپایی انجام می‌شود؛ یعنی بیمار همان روز جراحی مرخص می‌شود. پیش از عمل باید حداقل هشت ساعت ناشتا بود و پزشک را از حساسیت‌های دارویی و داروهای مصرفی مطلع کرد.

روش بیهوشی بسته به تشخیص جراح و محدوده آسیب انتخاب می‌شود:

• بی‌حسی موضعی ناحیه آسیب‌دیده
• بیهوشی نخاعی (بی‌حسی از کمر به پایین)
• بیهوشی عمومی (خواب کامل حین عمل)

اگر هریک از این علائم را پیش از عمل مشاهده کردید، حتماً پزشک را مطلع کنید: علائم اولیه سرماخوردگی، تب و لرز، ناراحتی چشم و گلو، کورک یا بریدگی پوست، اختلالات گوارشی، عفونت ادراری یا احتمال بارداری.

روش انجام جراحی آرتروسکوپی زانو

موقعیت‌دهی

پس از انتقال به اتاق عمل، به بیمار داروی بیهوشی داده خواهد شد. برای کمک به جلوگیری از عفونت محل جراحی، پوست زانوی او تمیز می‌شود. پای بیمار که محل آماده‌شده برای برش در آن مشخص است، با پارچه‌های جراحی پوشانده می‌شود.

جراح پای بیمار را ثابت می‌کند تا زانو در حین عمل در پوزیشن صحیح باشد.

انجام عمل

جراح برشی کوچک روی زانوی بیمار ایجاد می‌کند و با استفاده از یک پمپ، نوعی محلول استریل به نام سالین را جهت پر کردن مفصل زانو و همچنین شستشوی آن وارد زانو می‌کند. این کار باعث خروج مایع کدر داخل زانو شده و مایعی شفاف جایگزین آن می‌شود تا پزشک به‌آسانی بتواند داخل زانوی بیمار را همراه با جزئیات کامل مشاهده کند و آسیب‌های آن را مورد ارزیابی و ترمیم قرار دهد. دلیل دیگر تزریق این مایع به درون مفصل، افزایش حجم داخل مفصل است که منجر به فاصله گرفتن اجزا و بهتر دیده شدن مفاصل و ایجاد فضای کافی برای حرکت آرتروسکوپ می‌شود.

جراح آرتروسکوپ را که مجهز به دوربینی کوچک است، داخل مفصل زانو می‌کند. دوربین موجود در آرتروسکوپ تصاویری از داخل مفصل را به صفحه نمایشگر می‌فرستد و به‌ این‌ ترتیب پزشک جراح می‌تواند ساختار زانو و آسیب‌های موجود در مفصل زانو را با جزئیات بسیار روی مانیتور ببیند. از یک منبع نور قوی برای مشاهده درون مفصل نیز استفاده می‌شود و ازطریق لوله آرتروسکوپ نور کافی را در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

پزشک می‌تواند پس از مشاهده کامل مفصل زانو و شناسایی آسیب‌های وارد‌شده به آن، اقدام به ترمیم و برداشتن بافت‌های تخریب‌شده کند.جهت انجام این عمل از ابزارهای جراحی کوچکی استفاده می‌کند که با برش‌های کوچک دیگری در اطراف زانو وارد آن می‌شوند.

ابزارهای جراحی به‌ کار رفته در عمل آرتروسکوپی تنوع زیادی دارند. برخی از آن‌ها مثل چاقو برای بریدن مورد استفاده قرار می‌گیرند و بعضی دیگر دارای یک سر چرخنده هستند و برای تراشیدن برخی از بافت‌های داخل زانو به کار می‌روند.

پایان عمل

اکثر عمل‌های آرتروسکوپی زانو کمتر از یک ساعت طول می‌کشند و اگر بیمار به‌طور کامل بیهوش نباشد، می‌تواند ازطریق مانیتور نحوه آرتروسکوپی را مشاهده کند. طول مدت جراحی به تشخیص و درمان لازم بستگی دارد.

در پایان جراح محلول سالین را از درون مفصل تخلیه می‌کند. برش‌ها را با بخیه یا نوارهای استری (نوارهای چسبنده کوچک) می‌بندد، سپس زانوی شما را با باند نرم بپیچد. گاهی اوقات اگر ترمیم یا بازسازی‌ای انجام شود که نیاز به محافظت باشد، از بریس بعد از عمل استفاده می‌شود.

مراقبت‌های ضروری پس از عمل آرتروسکوپی زانو

دوره نقاهت آرتروسکوپی بسیار کوتاه‌تر از جراحی‌های باز است. بیمار معمولاً همان روز یا یکی‌دو ساعت بعد از عمل به خانه بازمی‌گردد. دانستن و رعایت نکات زیر در روزهای اول اهمیت زیادی دارد:

• مدت زمان بهبودی به عوامل مختلفی بستگی دارد. بهبودی کامل اکثر افراد دو تا شش هفته طول می‌کشد. در این دوره سعی کنید خیلی خود را خسته نکنید و برای انجام فعالیت‌های روزمره از دیگران کمک بگیرید.
• برای کاهش درد و تورم نواحی اطراف زانو، می‌توان از کمپرس یخ استفاده کرد. یخ را مستقیماً روی پوست خود قرار ندهید؛ زیرا می‌تواند به پوست آسیب برساند. بنابراین ابتدا یخ را در حوله‌ای بپیچید.
• سعی شود تا چند روز پس از عمل، پای جراحی‌شده بالا نگه‌داشته شود تا درد و تورم کاهش یابند.
• بیهوشی عمومی به شکل‌های مختلف بر شما تأثیر می‌گذارد. بنابراین تا 24 ساعت بعد از عمل جراحی از رانندگی، مصرف مشروبات الکلی، کار با ماشین‌آلات مختلف و امضای اسناد مهم بپرهیزید.
• بیمار باید به‌اندازه کافی استراحت داشته باشد.
• پانسمان باید بر روی زانو باقی‌ بماند و تمیز و خشک باشد. درمورد زمان برداشتن پانسمان و حمام کردن بعد از عمل با پزشک خود مشورت کنید.
• میزان وزن‌گذاری و نیاز به عصا یا زانوبند کاملاً به نوع عمل بستگی دارد. بدون اجازه جراح، برنامه وزن‌گذاری، کنار گذاشتن عصا یا شروع ورزش را تغییر ندهید.
• از مسکن‌های تجویزشده توسط پزشک به‌طور منظم استفاده کنید. همچنین ممکن است داروهایی برای تورم و یا پیشگیری از ایجاد لخته‌‌های خونی تجویز شوند.
• بعد از بهبودی اولیه،‌ تمرینات روزانه توصیه‌شده توسط پزشک و فیزیوتراپ جهت بازپروری عملکرد و قدرت زانو را انجام دهید.
• ورزش‌های تقویتی عضله‌های چهار سر و بالا بردن پا در حالت مستقیم ازجمله تمریناتی هستند که معمولاً به بیماران توصیه می‌شوند.
• انجام فعالیت‌های سنگین‌تر را می‌توانید دو تا سه هفته بعد از جراحی شروع کنید. تا زمانی که احساس ناراحتی نداشته باشید انجام ورزش‌هایی مانند پیاده‌روی، شنا، دوچرخه‌سواری ملایم و ورزش‌های سبک مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما باید حداقل تا شش هفته بعد از جراحی از انجام ورزش‌های ضربه‌ای اجتناب کنید. همچنین ممکن است در شش ماه اول نتوانید برخی از ورزش‌ها را انجام دهید. در این خصوص با پزشک خود صحبت کنید.
• زمان بازگشت به محل کار به شغل شما بستگی دارد. اگر کار دفتری دارید، می‌توانید ظرف چند هفته بعد از جراحی دوباره مشغول به کار شوید. اما اگر شغل شما مستلزم کار فیزیکی سنگین است، باید تا شش هفته مرخصی بگیرید.
• زمان مناسب سفر، به نوع عمل، مدت پرواز و عوامل خطر لخته خون بستگی دارد. پیش از سفر هوایی، به‌ویژه سفرهای طولانی، با جراح خود مشورت کنید و درباره تحرک، مصرف دارو و استفاده از اقدامات پیشگیرانه راهنمایی بگیرید.

برای اطلاعات بیشتر مطلب مراقبت‌های لازم بعد از عمل جراحی آرتروسکوپی زانو را مطالعه کنید.

این زمان‌ها بیشتر برای آرتروسکوپی‌های ساده مانند منیسکتومی محدود مطرح هستند. پس از ترمیم مینیسک، بازسازی رباط صلیبی یا درمان ضایعات غضروفی، محدودیت وزن‌گذاری، رانندگی، ورزش و بازگشت به کار ممکن است طولانی‌تر باشد.

خطرات و عوارض

عوارض آرتروسکوپی زانو به‌ندرت اتفاق میفتند. برخی از این عوارض مانند عوارض جراحی‌های دیگر هستند:

• حساسیت به داروی بیهوشی و دیگر داروهای استفاده‌شده در حین عمل
• مشکلات تنفسی ناشی از داروی بیهوشی
• خونریزی
• عفونت

عوارض جانبی دیگر عبارت‌اند‌ از:

• خونریزی داخل مفصل زانو
• آسیب‌های احتمالی غضروف، رباط، مینیسک زانو
• لخته خون در پا
• آسیب به رگ خونی یا عصب
• بروز عفونت داخل مفصل زانو
• خشک شدن و سفت شدن زانو

توجه داشته باشید که این خطرات شیوع زیادی ندارند و اکثر افراد بدون هیچ‌گونه مشکلی به‌طور کامل بهبود می‌یابند.

حتما بخوانید: عوارض آرتروسکوپی زانو چیست؟

چه زمانی پس از عمل به پزشک مراجعه کنم؟

پس از عمل آرتروسکوپی زانو، در‌صورت مشاهده هر یک از علائم ذیل با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.

تماس با پزشک

• تب یا لرز.

• ترشح بدبو یا چرکی.

• افزایش قرمزی و تورم.

• درد شدید یا رو به افزایش.

• خونریزی مداوم.

• بی‌حسی یا گزگز جدید.

مراجعه فوری یا اورژانسی

• تنگی نفس.

• درد قفسه سینه.

• تورم و درد شدید ساق.

• کبودی یا سردی انگشتان.

• ناتوانی ناگهانی در حرکت پا.

نتایج آرتروسکوپی و بازگشت به فعالیت

بسیاری از افراد پس از آرتروسکوپی به فعالیت‌های کامل و بدون محدودیت خود بازمی‌گردند. بهبودی شما به نوع آسیبی که در زانوی شما وجود داشته است، بستگی دارد.

شما باید بتوانید بعد از 6 تا 8 هفته یا گاهی خیلی زودتر به بیشتر فعالیت‌های بدنی خود بازگردید، مگر اینکه بازسازی رباط، ترمیم مینیسک یا ترمیم غضروف انجام شده باشد. بااین‌حال، شاید لازم باشد برای مدت طولانی‌تری از فعالیت‌های پرفشار اجتناب کنید.

«پس از آرتروسکوپی زانو، بیشتر افراد می‌توانند طی شش تا هشت هفته به فعالیت‌های معمول خود بازگردند؛ اما ممکن است آماده‌شدن زانو برای فعالیت‌های پرفشار مانند ورزش یا کار سنگین، کمی بیشتر طول بکشد.»
— کلینیک کلیولند، Knee Arthroscopy — clevelandclinic

اگر شغل شما مستلزم کار سنگین است، ممکن است زمان بیشتری طول بکشد تا بتوانید به کار خود بازگردید. درمورد زمانی که می‌توانید با خیال راحت به کار خود بازگردید، با پزشک خود صحبت کنید.

همچنین در رابطه با رانندگی و استفاده از اتومبیل، هرگاه درد به‌طور کامل از بین رفت و حس کردید قادر به گرفتن ترمزهای ناگهانی هستید، می‌توانید رانندگی کنید. این امر اغلب چند هفته یا چند ماه طول می‌کشد و پزشک بر اساس فاکتورهایی نظیر نوع بیماری، میزان درد، نوع داروهای تجویزشده، میزان توانایی بیمار در کنترل زانو و نوع اتومبیل او (دنده‌اتوماتیک بودن)، به بیمار خود اجازه رانندگی می‌دهد.

برای برخی افراد، تغییر سبک زندگی به‌منظور محافظت از مفصل ضروری است. برای مثال می‌توان به تغییر ورزش‌های پرفشار (مانند دویدن) به فعالیت‌های کم‌فشار (مانند شنا یا دوچرخه‌سواری) اشاره کرد. این‌ها مواردی هستند که می‌توانید با راهنمایی جراح خود درمورد آن‌ها تصمیم بگیرید.

گاهی‌اوقات، آسیب به زانوی شما ممکن است به‌ اندازه‌ای حاد باشد که با جراحی آرتروسکوپی به‌طور کامل قابل‌برگشت نباشد. ممکن است در چنین شرایط شدیدتری، در آینده به عمل‌های پیچیده‌تری همچون تعویض کامل مفصل زانو نیاز باشد.