وقتی هر دو مفصل لگن آسیب دیده باشند، سؤال اصلی فقط این نیست که عمل کنید یا نه؛ این است که هر دو را با هم عمل کنید یا یکی‌یکی. تعویض مفصل دوطرفه لگن یعنی هر دو مفصل ران با مفصل مصنوعی جایگزین شوند، یا در یک نوبت جراحی (همزمان) یا در دو جراحی جدا با فاصله‌ی چند هفته تا چند ماه.
جراحی تعویض مفصل لگن دو طرفه همزمان برای بعضی بیماران انتخاب خوبی است: یک بار بستری، یک بار بیهوشی و یک دوره‌ی توانبخشی. در عوض عمل طولانی‌تر است و بدن شما باید تحمل بیشتری داشته باشد، برای همین همه کاندید آن نیستند. اینکه کدام روش برای شما بهتر است، به سلامت عمومی، شدت درد در هر دو طرف و نظر جراح بستگی دارد؛ در ادامه می‌بینید هر کدام چطور در این تصمیم اثر می‌گذارند.
تعویض دوطرفه مفصل لگن دقیقاً چیست؟
مفصل لگن یک مفصل «توپ و کاسه» است: سر استخوان ران مثل توپ داخل کاسه‌ای در استخوان لگن (استابولوم) می‌نشیند و سطح هر دو را غضروف صاف پوشانده است. وقتی این غضروف از بین برود، هر قدم دردناک می‌شود. در جراحی تعویض مفصل لگن، سر استخوان ران و سطح آسیب‌دیده‌ی کاسه برداشته می‌شود و قطعات مصنوعی جای آن‌ها را می‌گیرند؛ نتیجه‌اش از بین رفتن درد و راه رفتن بدون لنگش است.
در تعویض دوطرفه همین کار برای هر دو لگن انجام می‌شود. دو راه برای زمان‌بندی وجود دارد:
- تعویض همزمان دو مفصل لگن: هر دو طرف در یک جراحی عوض می‌شوند. جراح معمولاً یک طرف را کامل می‌کند و بعد سراغ طرف دوم می‌رود.
- تعویض مرحله‌ای: هر طرف در یک جراحی جدا عمل می‌شود و بین دو عمل فرصت می‌دهند یک طرف بهبود پیدا کند. این فاصله از چند هفته تا چند ماه است و معمولاً حدود سه تا شش ماه در نظر گرفته می‌شود.
چه بیماری‌هایی هر دو لگن را درگیر می‌کنند؟
بیماری‌هایی که به هر دو مفصل لگن آسیب می‌زنند و ممکن است به تعویض دوطرفه برسند، این‌ها هستند:
- آرتروز لگن (استئوآرتریت) پیشرفته: شایع‌ترین علت؛ غضروف هر دو لگن به‌مرور ساییده می‌شود.
- بیماری‌های التهابی مفصل: مثل روماتیسم لگن (آرتریت روماتوئید)، آرتریت پسوریاتیک و اسپوندیلیت آنکیلوزان که معمولاً هر دو طرف را درگیر می‌کنند.
- نکروز (سیاه شدن سر استخوان ران): وقتی خون‌رسانی به بخشی از استخوان قطع شود و بافت استخوان بمیرد.
- مشکلات رشد مفصل در کودکی: مثل دیسپلازی لگن و بیماری پرتس.
- گیرافتادگی مفصل ران (FAI) که با گذشت سال‌ها به مفصل آسیب می‌زند.
- شکستگی و ضربه‌ی شدید که ترمیم‌پذیر نباشد.
جراحی معمولاً اولین قدم نیست. معمولاً ابتدا دارو، فیزیوتراپی و تزریق داخل مفصل امتحان می‌شود و وقتی درد و محدودیت با این روش‌ها کنترل نشد، نوبت جراحی می‌رسد. تصمیم نهایی را جراح بعد از معاینه و دیدن تصاویر لگن شما می‌گیرد.
همزمان یا مرحله‌ای؛ کدام بهتر است؟
هیچ‌کدام برنده‌ی مطلق نیست. جدول زیر تفاوت‌های عملی را کنار هم می‌گذارد:
| موضوع | تعویض همزمان | تعویض مرحله‌ای |
|---|---|---|
| تعداد بستری | یک بار | دو بار |
| بیهوشی یا بی‌حسی | یک بار | دو بار |
| دوره‌ی توانبخشی | یک دوره برای هر دو طرف | دو دوره‌ی جدا |
| طول جراحی | طولانی‌تر | کوتاه‌تر در هر نوبت |
| خونریزی و فشار روی بدن | بیشتر | کمتر در هر نوبت |
| روزهای اول بعد از عمل | سخت‌تر، چون هر دو پا درگیرند و پای سالمی برای تکیه نیست | راحت‌تر، چون پای دیگر هنوز تحمل وزن را کمک می‌کند |
| هزینه‌ی کل | معمولاً کمتر، اما به بیمه و بیمارستان بستگی دارد | هزینه‌ی دو بستری و دو عمل |
| مناسب برای | بیماران جوان‌تر با سلامت عمومی خوب | بیماران با بیماری زمینه‌ای یا کسانی که ریکاوری تدریجی‌تر را ترجیح می‌دهند |
مزیت اصلی روش همزمان صرفه‌جویی در زمان است: یک بار از کار و زندگی عادی کنار می‌روید و یک بار درد دوره‌ی بهبودی را تحمل می‌کنید. همین‌طور خطر کوچک بیهوشی فقط یک بار پیش می‌آید. در مقابل، زمان عمل و میزان خونریزی بیشتر است و خطر عوارضی مثل لخته‌ی خون کمی بالاتر می‌رود؛ به همین دلیل انتخاب بیمار در این روش اهمیت زیادی دارد.
متن اصلی: "typically reserved for younger patients in good overall health"
ترجمه: تعویض همزمان دو مفصل لگن معمولاً برای بیماران جوان‌تری در نظر گرفته می‌شود که سلامت عمومی خوبی دارند.
به نقل از سایت Yale Medicine
چه کسی کاندید خوب تعویض همزمان است؟
این روش بیشتر برای افراد 60 سال و کمتر استفاده می‌شود که برای بیماری قلبی، فشار خون یا مشکلات مشابه، داروی روزانه مصرف نمی‌کنند. جراحان دیگر تأکید می‌کنند که برای تعویض دوطرفه سقف سنی مشخصی وجود ندارد؛ آنچه مهم است توان بدن شما برای تحمل عمل طولانی‌تر است، نه عدد سن.
در شرایط زیر معمولاً تعویض مرحله‌ای ایمن‌تر است یا باید ابتدا مشکل کنترل شود:
- دیابت کنترل‌نشده: خطر عفونت بالا می‌رود و زخم دیرتر خوب می‌شود. قند باید پیش از عمل تنظیم شود.
- اضافه‌وزن شدید: خطر عفونت، لخته‌ی خون و مشکل در جای‌گذاری پروتز بیشتر است. گاهی کاهش وزن پیش از عمل توصیه می‌شود.
- سیگار: جریان خون و ترمیم زخم را ضعیف می‌کند. بهتر است مدت‌ها پیش از عمل ترک شود.
- بیماری قلبی یا ریوی: بدن شما باید بتواند فشار بیهوشی و خونریزی را تحمل کند. درباره‌ی خطر مشکلات قلبی در جراحی تعویض مفصل بیشتر بخوانید.
- سابقه‌ی چند جراحی روی لگن یا ناهنجاری‌های پیچیده‌ی مفصل: هر مورد باید جداگانه بررسی شود.
- ضعف عمومی بدن: بعد از عمل همزمان باید مدتی کاملاً روی واکر یا عصا تکیه کنید و این به قدرت کافی نیاز دارد.
جراح برای تصمیم، سابقه‌ی پزشکی شما را می‌بیند، معاینه می‌کند، قلب و ریه را بررسی می‌کند و در صورت نیاز آزمایش خون می‌خواهد. بعد از این ارزیابی است که می‌گوید همزمان یا مرحله‌ای.
نمی‌دانید برای هر دو لگن‌تان کدام روش مناسب‌تر است؟ با معاینه و دیدن تصاویر می‌توان دقیق‌تر نظر داد.
قبل از عمل چه کارهایی انجام می‌شود؟
آمادگی خوب بخش مهمی از موفقیت است. در عمل دوطرفه که فشار بیشتری به بدن می‌آید، اهمیت آن بیشتر هم هست. مراحل معمول این‌ها هستند (جزئیات بیشتر در راهنمای آمادگی قبل از جراحی تعویض مفصل لگن آمده است):
- ویزیت و تصویربرداری: عکس رادیوگرافی و گاهی سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی از لگن‌ها گرفته می‌شود تا میزان آسیب مشخص شود و جراح روی تصاویر، جای دقیق پروتز را برنامه‌ریزی کند.
- ارزیابی سلامت عمومی: آزمایش خون و بررسی قلب و ریه. بعد از تأیید، زمان عمل تعیین می‌شود؛ در برخی مراکز حدود چهار هفته بعد از اولین ویزیت.
- اصلاح عوامل خطر: ترک سیگار، کنترل قند و فشار خون و در صورت لزوم کاهش وزن.
- داروها: بعضی داروها، به‌ویژه داروهای ضدانعقاد و رقیق‌کننده‌ی خون، باید طبق دستور پزشک تنظیم یا موقتاً قطع شوند. خودتان تصمیم نگیرید.
- مشاوره‌ی بیهوشی: متخصص بیهوشی داروها و سابقه‌ی شما را مرور می‌کند و روش مناسب را انتخاب می‌کند.
- ناشتایی: معمولاً از شش تا هشت ساعت قبل از عمل چیزی نمی‌خورید؛ زمان دقیق را بیمارستان اعلام می‌کند.
روز عمل چه اتفاقی می‌افتد؟
بیهوشی و بی‌حسی
در بسیاری از مراکز ترکیبی استفاده می‌شود: بی‌حسی نخاعی با دوز کم (کمرتان تا پایین بی‌حس می‌شود)، بلوک عصبی برای کنترل درد و بیهوشی سبک. این ترکیب نیاز به داروی مسکن قوی بعد از عمل را کم می‌کند. درباره‌ی انتخاب بین روش‌ها می‌توانید مطلب انواع روش‌های بیهوشی برای عمل تعویض مفصل را بخوانید؛ تصمیم نهایی با متخصص بیهوشی شماست.
مراحل جراحی
- بیمار روی تخت قرار می‌گیرد و پوست آماده می‌شود.
- جراح برشی روی لگن اول می‌زند و ماهیچه‌ها و بافت‌ها را کنار می‌زند تا به مفصل برسد.
- سر استخوان ران و سطح آسیب‌دیده‌ی کاسه‌ی لگن برداشته می‌شود.
- کاسه‌ی لگن آماده می‌شود و پوسته‌ی کاسه‌ای پروتز جا می‌خورد.
- ساقه‌ی پروتز داخل استخوان ران قرار می‌گیرد و سر مصنوعی روی آن نصب می‌شود.
- جراح هم‌ترازی پروتز، ثبات مفصل و طول پا را بررسی می‌کند؛ گاهی از ابزارهای ناوبری کمک می‌گیرد.
- برش بسته می‌شود و همین مراحل برای لگن دوم تکرار می‌شود.
بعد از عمل دوطرفه؛ بستری و بهبودی چطور است؟
بعد از پایان عمل به اتاق ریکاوری می‌روید و معمولاً یک عکس رادیوگرافی گرفته می‌شود تا قرارگیری پروتزها تأیید شود. جوراب‌های ضدلخته و گاهی دستگاه فشاری روی پا برای جلوگیری از لخته‌ی خون پوشانده می‌شود. مسکن‌ها برای کنترل درد تجویز می‌شوند و فیزیوتراپی معمولاً از روز عمل یا فردای آن شروع می‌شود.
بیمار بعد از عمل همزمان معمولاً سه تا پنج روز در بیمارستان می‌ماند؛ کمی بیشتر از عمل یک‌طرفه. تا چند هفته به واکر یا عصا نیاز دارید. چون هر دو پا تازه عمل شده‌اند، برای مدتی باید کاملاً به این وسیله‌ها تکیه کنید و این سخت‌تر از عمل تک‌طرفه است که پای سالم را برای تکیه دارید.
برنامه‌ی زمانی کلی بهبودی به این شکل است. هر بیمار با توجه به سن، سلامت و پایبندی به تمرین‌ها سرعت متفاوتی دارد:
- روزهای اول: ایستادن و قدم‌های کوتاه با کمک فیزیوتراپیست.
- سه تا پنج روز: ترخیص با آموزش حرکات و مراقبت از زخم.
- چند هفته‌ی اول: راه رفتن با واکر یا عصا و تمرین‌های منظم.
- حدود شش هفته: بازگشت به بیشتر فعالیت‌های روزمره.
- سه تا شش ماه: بازیابی کامل قدرت و دامنه‌ی حرکت؛ بعضی بیماران زمان بیشتری لازم دارند.
برنامه‌ی هفته‌به‌هفته و محدودیت‌های حرکتی را می‌توانید در مدت استراحت بعد از عمل تعویض مفصل لگن مرور کنید.
خطرات و عوارض احتمالی چیست؟
تعویض مفصل لگن جراحی بسیار موفقی است، اما بی‌خطر مطلق نیست. مهم‌ترین عوارض و راه کاهش آن‌ها:
- لخته‌ی خون: لخته در رگ‌های پا (و در موارد نادر حرکت آن به ریه) از جدی‌ترین خطرهاست. داروی رقیق‌کننده‌ی خون، جوراب یا دستگاه فشاری و حرکت زودهنگام از آن پیشگیری می‌کند. بیشتر در پیشگیری از لخته‌ی خون بعد از تعویض مفصل لگن بخوانید.
- خونریزی: گاهی تزریق خون لازم می‌شود. برنامه‌ریزی قبل از عمل و تکنیک دقیق جراحی خونریزی را کم می‌کند.
- عفونت: با کنترل قند، ترک سیگار و رعایت مراقبت‌های زخم خطر پایین می‌آید.
- در رفتن پروتز: نادر است و با رعایت حرکات ایمن کمتر می‌شود.
- اختلاف طول پاها: با برنامه‌ریزی قبل از عمل و کنترل حین جراحی به حداقل می‌رسد.
- آسیب عصب یا رگ: بسیار کم‌اتفاق است و معمولاً با پیگیری قابل کنترل.
- رشد غیرطبیعی استخوان دور مفصل: نادر است و معمولاً با فیزیوتراپی یا درمان مکمل کنترل می‌شود.
- عوارض بیهوشی: مشکلات تنفسی، حساسیت دارویی یا قلبی که با ارزیابی قبل از عمل کم می‌شوند.
در روش همزمان سه خطر اضافه هم باید در نظر بگیرید: طولانی‌تر بودن عمل و بیهوشی، فشار بیشتر روی بدن و ناراحتی بیشتر در روزهای اول چون هر دو لگن درد دارند. کنترل خوب درد، فیزیوتراپی زودهنگام و کمک گرفتن از وسایل کمک‌حرکتی این دوره را آسان‌تر می‌کند.
هزینه‌ی تعویض دوطرفه مفصل لگن به چه چیزی بستگی دارد؟
قیمت ثابتی وجود ندارد و هر مرکز و هر سال متفاوت است، پس عددی نمی‌نویسیم. این عوامل هزینه را تعیین می‌کنند:
- نوع و برند پروتز (دو پروتز لازم است).
- بیمارستان، نوع اتاق و تعداد روزهای بستری.
- هزینه‌ی بیهوشی و تجهیزات حین عمل.
- پوشش بیمه‌ی پایه و تکمیلی.
- همزمان یا مرحله‌ای بودن: در عمل همزمان فقط یک بار بستری و یک بار بیهوشی هزینه می‌شود و معمولاً هزینه‌ی کل پایین‌تر است، اما بسته به بیمه و بیمارستان این تفاوت می‌تواند فرق کند.
برای هزینه‌ی به‌روز و توضیح بیشتر، مطلب هزینه‌ی عمل تعویض مفصل لگن را ببینید یا برای برآورد دقیق‌تر، پس از معاینه از کلینیک بپرسید.
بعد از تعویض دوطرفه، زندگی چه شکلی می‌شود؟
برای بیشتر بیمارانی که این عمل را انجام می‌دهند نتیجه عالی است: درد قابل‌توجهی کم می‌شود، راه رفتن بهتر می‌شود و کارهای ساده‌ای مثل پوشیدن کفش و جوراب، بالا رفتن از پله و ایستادن بدون درد دوباره ممکن می‌شود. این بهبود فقط به حرکت محدود نمی‌شود؛ استقلال و اعتماد به نفس هم برمی‌گردد.
برای اینکه پروتز سال‌های طولانی کار کند، وزن مناسب را حفظ کنید، تمرین‌های سبک را ادامه دهید، از فعالیت‌های ورزشی سنگین دوری کنید و ویزیت‌ها و تصویربرداری‌های دوره‌ای را انجام دهید.
اگر هر دو لگن شما درد دارد، بهتر است قبل از تصمیم، وضعیت مفصل‌هایتان را یک جراح ارتوپد بررسی کند.
این محتوا تحت نظارت دکتر امین جواهری نوشته شده است. (تاریخ آخرین بازبینی: ۲۳ آبان ۱۴۰۵ )
دکتر سید علیرضا امین جواهری، جراح ارتوپد و فوق تخصص زانو و لگن با شماره نظام پزشکی 93802 از اعضای رسمی سازمان نظام پزشکی کشور است. ایشان دارای مجوزطبابت در شهرهای تهران و قزوین است و نزدیک به 20 سال سابقه تخصصی در حوزه عمل‌های ارتوپدی وبه طور خاص جراحی زانو و لگن با حداقل تهاجم دارد.
مشاهده پروفایل رسمی پزشک در سایت نظام پزشکی ←
مطالب مشابه
راهنمای تصمیم بین تعویض همزمان و مرحله‌ای هر دو لگن؛ شامل بیماری‌ها، کاندید مناسب، آمادگی، روز عمل، ریکاوری، عوارض، عوامل هزینه و چشم‌انداز.
راهنمای جامع جراحی رباط صلیبی زانو: تفاوت رباط قدامی و خلفی، معیارهای نیاز به جراحی، انواع گرافت، مراحل عمل، توانبخشی، بازگشت به ورزش، عوارض و هزینه.
پی‌آرپی و کورتون دو روش رایج تزریق داخل مفصلی برای کاهش درد آرتروز زانو هستند اما از نظر مکانیسم اثر، مدت ماندگاری، عوارض و هزینه تفاوت‌های مهمی دارند. در این مقاله تفاوت علمی این دو روش، مناسب بودن هرکدام برای چه بیمارانی و معیارهای انتخاب درمان درست بررسی می‌شود.
تزریق کورتون یکی از روش‌های رایج کاهش درد زانو است، اما با عوارضی از درد موقت محل تزریق تا آسیب تدریجی غضروف در تزریق‌های مکرر همراه است. در این مطلب عوارض کوتاه‌مدت، بلندمدت و مواردی که نیاز به احتیاط دارند را بررسی می‌کنیم.
دویدن بعد از عمل رباط صلیبی چه زمانی امن است؟ معیارهای آمادگی، خطرات دویدن زودهنگام و برنامه بازگشت تدریجی چگونه است؟ زمان‌بندی دویدن پس از جراحی ACL به معیارهای بالینی بستگی دارد، نه فقط گذشت زمان.
جراحی رباتیک تعویض مفصل زانو یکی از تازه‌ترین فصل‌های تکامل جراحی ارتوپدی است. این روش، نه یک «ربات خودکار» بلکه ابزاری کمکی برای جراح است که دقت برش استخوان و تراز نهایی پروتز را بالا می‌برد.
هموفیلی می‌تواند باعث اختلالی مفصلی به نام آرتروپاتی هموفیلیک شود. این بیماری درنتیجه خونریزی مکرر به داخل مفاصل ایجاد می‌شود که ممکن است پس از آسیب یا به‌صورت خود به خودی رخ دهد.
ورزش در آب باعث می‌شود دامنه فعالیت‌های بدنی‌ای که بر مفاصل فشاری وارد نمی‌کنند، افزایش یابد. شما نه‌تنها می‌توانید با درد کمتری در آب حرکت کنید، بلکه می‌توانید تناسب اندام، تعادل، انعطاف‌پذیری و سلامت کلی خود را بهبود بخشید.
عمل کوردکامپرشن لگن، عملی جراحی است که برای درمان استئونکروز مفصل ران استفاده می‌شود. این روش شامل ایجاد سوراخی بزرگ، یا چندین سوراخ کوچک در استخوان مرده سر استخوان ران به منظور کاهش فشار در استخوان است. این کار امکان افزایش جریان خون را فراهم کرده و کانال‌هایی برای رگ‌های خونی جدید ایجاد می‌کند تا مناطق آسیب‌دیده مفصل ران را تغذیه کنند. این روش می‌تواند تخریب استخوان و مفصل ران را کُند یا متوقف کند.
پس از جراحی رباط صلیبی، تجربه مقداری درد طبیعی است. سطوح درد می‌توانند بر اساس شرایط فردی متفاوت باشند، اما به‌طور کلی، درد خفیف تا متوسط نشان می‌دهد که بدن در حال بهبودی است. اما درد شدید ، تیز یا دردی که به‌جای بهبودی، بدتر شود نگران‌کننده است و گاها نشانه عفونت، لخته‌ی خون یا بهبود نامناسب است.