مفصل زانو از قسمتهای مختلفی ازجمله استخوان ساق پا (درشتنی)، استخوان ران و کاسه زانو (کشکک) تشکیل شده است و این قسمتها توسط ماهیچهها، تاندونها و رباطها در کنار هم نگه داشته میشوند. این مفاصل توسط غضروف و سایر ساختارهای بافتنرم مانند کپسولهای مفصلی، آسترها و بورسا محافظت میشوند. زانودرد میتواند نشاندهنده وجود مشکل در هر یک از این ساختارها باشد. درواقع درد زانو در هنگام نشستن و برخاستن بهدلیل بیماریهای مختلفی ازجمله آتروز، تاندونیت، بورسیت و ... اتفاق میفتد. گاهی نیز دلیل درد زانو بهخاطر نشستن طولانیمدت یا نشستن در وضعیتی نامناسب است. در ادامه به بررسی دلایل درد زانو هنگام نشستن و برخاستن میپردازیم:
آرتروز
استئوآرتریت (شایعترین نوع آرتریت زانو) زمانی رخ میدهد که ساختارهای مفصلی از بین بروند. این اختلال معمولاً بهعنوان آرتریت ساییدگی شناخته شده و معمولاً بهدلیل آسیبهای گذشته یا فعالیت بیشازحد بهخاطر افزایش سن مشاهده میشود.
اصطکاک ناشی از مالش استخوانهای زانو بر روی یکدیگر ممکن است باعث مشکلات زیر شود:
- درد
- آسیب مینیسک
- التهاب
- بدشکلی استخوان
در آرتروز، بافتهای نرم و غضروفهای محافظتکننده مفاصل فرسایش مییابند و حرکت را دردناک میکنند. بدون بافتهای نرم برای محافظت از استخوانهای زانو، زانوهای شما ممکن است در جای خود قفل شوند یا بیشتر مستعد آسیب باشند.
اگرچه استئوآرتریت معمولاً با افزایش سن اتفاق میفتد، اما بسیاری از جوانان نیز از آرتروز اولیه رنج میبرند. اگر بیمار در گذشته دچار آسیب جدی به زانو شده باشد، بیشتر درمعرض ابتلا به آرتروز است.
آرتروز میتواند راه رفتن یا ایستادن طولانیمدت را دشوار کند. کاهش تنش مفاصل با نشستن یا دراز کشیدن دورهای یا مصرف داروهای ضدالتهابی میتواند بهطور موقت علائم را تسکین دهد. بااینحال، از دست دادن وزن اضافی راهحلی طولانیمدت و مؤثرتر برای درمان آرتروز است.
آرتریت روماتوئید
روماتیسم مفصلی نوعی بیماری خودایمنی است که باعث میشود سیستم ایمنی بدن به بافتهای مفصلی شما حمله کند. با گذشت زمان، التهاب باعث از بین رفتن بافتهای نرم میشود.
در آرتریت روماتوئید، زانوهای شما ممکن است احساس سفت شدن داشته باشند (معمولاً در هنگام صبح این حالت بدتر است) و چرخاندن یا خم کردن پاها و زانوها برای شما دشوار باشد. بهعلاوه روماتیسم مفصلی باعث میشود برخاستن پس از نشستن در حالتی که پاهای خود را دراز کردهاید، دشوار باشد. برخلاف آرتروز، درد ناشی از روماتیسم مفصلی با انجام فعالیت بدتر میشود.
سندرم درد پاتلوفمورال (PFS)
سندرم درد پاتلوفمورال که بهعنوان سندرم درد کشکک فمورال یا «زانوی دونده» شناخته میشود، اختلالی دردناک در زانو است که زمانی رخ میدهد که اعصاب جلوی زانو احساس درد کنند.
این اختلال بهدلایل مختلف ازجمله موارد زیر اتفاق میفتد:
- ناهماهنگی اندام تحتانی یا کشکک
- عدم تعادل عضلانی اندام تحتانی
- فعالیت بیشازحد
- ضربه
از میان چهار عامل بالا، به نظر میرسد فعالیت بیشازحد مهمترین عامل ایجادکننده زانوی دونده باشد.
فعالیت بیشازحد با زانویی که دارای مشکلات ساختاری است امری نگرانکننده میباشد. عدم تعادل عضلانی (با زانویی قویتر یا انعطافپذیر) میتواند منجر به التهاب و درد شود.
نتیجه عدم تعادل عضلانی این است که نیروهای واردشده بر روی زانو ازطریق کانالهای طبیعی آن، ازطریق عضلات چهارسر ران و سایر عضلات اطراف کاسه زانو و ازطریق شیار تروکلئار عبور نمیکنند. این مسئله میتواند اعصاب تاندونها، بافتهای سینوویال و عضلات اطراف کلاهک زانو را تحریک کند.
سندرم درد پاتلوفمورال در موقعیتهایی که زانو خم میشود، مانند پس از نشستن طولانیمدت، ورزشهایی که نیاز به چمباتمه زدن طولانی دارند، یا معمولاً بالا رفتن از پلهها، بیشتر مشاهده میشود.
تقویت عضلات اطراف لگن و عضله چهارسر ران و کشش باند ایلیوتیبیال، همسترینگ و عضله چهارسر ران میتواند به کاهش فشار روی زانو کمک کند.
تاندونیت
برای حمایت و پشتیبانی از زانو چندین تاندون وجود دارند. التهاب یکی از این تاندونها باعث درد زانو هنگام برخاستن و نشستن میشود. محل و نوع درد، دلیل ایجاد درد زانو را مشخص میکند که شامل موارد زیر هستند:
- تاندونیت همسترینگ هنگام نشستن و برخاستن باعث درد در پشت ران و زانو میشود.
- تاندونیت کشکک در جلوی زانو یا در پایه کلاهک زانو احساس شده و در هنگام نشستن و برخاستن باعث ایجاد درد بسیار شدید یا سوزش میشود.
- تاندونیت چهارسر ران باعث ایجاد درد در بالا یا جلوی کاسه زانو میشود.
مطالعه کنید: آشنایی بیشتر با تاندونیت زانو و درمان آن
سندرم ایلیوتیبیال باند (IT)
باند ایلیوتیبیال (IT) نواری ضخیم از بافت فیبری است که از مفصل ران شروع میشود و در امتداد خارجی ران تا استخوان ساق پا (درشتنی) درست زیر مفصل زانو امتداد مییابد. سندرم ایلیوتیبیال باند باعث درد سوزشی در قسمت خارجی زانو میشود که به لگن یا ران گسترش مییابد.
این بیماری معمولاً دوندگان یا دوچرخهسواران را تحت تأثیر قرار میدهد و زمانی که تازه شروع به انجام فعالیت میکنید بیشتر اتفاق میفتد. زانودرد ناشی از سندرم ایلیوتیبیال باند معمولاً هنگام ورزش رخ میدهد، اما ممکن است پس از پایان تمرین نیز ادامه یابد.
عدم درمان این بیماری باعث میشود درد ثابت بماند و از درد مبهم یا سوختگی به درد شدیدتر همراه با تورم در قسمت بیرونی زانو تبدیل شود.
بورسیت کشکک
بورسیت کشکک، کیسهای نازک و پر از مایع روی کاسه زانو است. خم کردن زانو بهمدت طولانی میتواند باعث التهاب و تحریک بورسیت شود. علائم بورسیت کشکک یا زانو عبارتاند از:
- درد هنگام خم یا صاف کردن پا
- کاهش یا محدودیت دامنه حرکتی
- تورم یا قرمزی در جلوی زانو
بورسیت کشکک در مشاغلی که بهمدت طولانی زانوهای خود را خم میکنند، شایع است. بزرگترین خطر بورسیت زانو، ایجاد عفونت زانو است.
انحطاط مزمن مینیسک
مینیسک، غضروفی لاستیکی به شکل سی است که زانو را تبدیل به بالشتک میکند. هنگامی که مینیسک بهطور ناگهانی پاره میشود، میتواند باعث قفل شدن پای شما شود و بر توانایی راه رفتن شما تأثیر بگذارد، اما اغلب غضروف زانو بهدلیل ساییدگی و پارگی بهمرور زمان آسیب میبیند. در این زمان درد زانو مشکلساز میشود.
انحطاط مزمن مینیسک میتواند در اثر ایستادن یا دویدن زیاد رخ دهد. پارگی حاد مینیسک معمولاً بهدلیل چرخش یا پیچش ناگهانی است که در بسکتبال یا فوتبال دیده میشود. مینیسک پارهشده معمولاً درد موضعی ایجاد میکند که در حین حرکات چرخشی و چمباتمه زدن بدتر میشود.
وقتی غضروف زانوی شما بهمرور زمان فرسوده میشود، بخشهای کوچکی در مفصل گیر میکنند. این فرسودگی در زمان تغییر حالت از نشستن به ایستادن یا در حین حرکت رخ میدهد. اگر زانوی شما قفل شده یا باعث تغییر حالت راه رفتن شما شود، حتماً باید به جراح ارتوپد مراجعه کنید.
کیست بیکر
کیست بیکر، کیسهای پر از مایع در پشت مفصل زانو است. مایع اضافی مفصل زانو از پشت کپسول مفصلی عبور میکند و باعث ایجاد کیستی میشود که در ناحیه پشت زانو (حفره پوپلیتئال) بیرون زده است.
کیست بیکر باعث درد و تورم در پشت مفصل زانو شده که با فعالیت بدتر میشود. این درد اغلب بهصورت سفتی مفاصل در هنگام خم یا صاف کردن پاها توصیف میشود.
علائم پارگی کیست بیکر شبیه ترومبوز ورید عمقی، نوع خطرناک لخته خون، است و باید توسط پزشک متخصص ارزیابی شود.
صندلی یا مبل نامناسب
سطحی که بر روی آن نشستهاید میتواند تأثیر زیادی بر احساس درد یا عدم احساس درد در زانوها داشته باشد. برای مثال، اگر ارتفاع صندلی کم باشد، زانوها به شدت خم شده و این مسئله منجر به ایجاد درد میشود. بنابراین در صورتی که بهمدت طولانی (4 ساعت یا بیشتر) روی صندلی مینشینید سعی کنید از صندلیهایی که طراحی ارگونومیک دارند، استفاده کنید.
وضعیت بد نشستن
قرار دادن پاها بر روی یکدیگر در هنگام نشستن باعث اعمال کشش بیشازحد به عضلات و رباطهایی که زانو را احاطه کردهاند، میشود. این کشش زیاد باعث ایجاد فشار قابلتوجهی بر روی زانوها میشود. بنابراین وضعیت بد نشستن یکی دیگر از عواملی است که باعث درد زانو هنگام نشستن یا برخاستن میشود.
نشستن بیشازحد طولانی
نشستن طولانیمدت (6 ساعت در روز) باعث میشود خم کردن زانوها دشوار شود؛ زیرا نشستن طولانی باعث سفت شدن مفاصل و بهمرور زمان درد عضلات میشود. راهکار جلوگیری از این مشکل دراز کردن پا درصورت نشستن طولانیمدت است.
آسیب به زانو
انواع مختلفی از آسیبها ازجمله پارگی رباط، دررفتگی، رگ به رگ شدن، کشیدگی و شکستگی میتوانند در زانو رخ دهند. بسته به شدت آسیب، درد در هنگام نشستن یا برخاستن از ضعیف تا شدید متغیر است. نکته قابل توجه این است که درصورت درد شدید در زانوهای خود باید با متخصص تماس بگیرید؛ زیرا این نوع آسیبها باید در اسرع وقت برای جلوگیری از آسیب بیشتر درمان شوند.
درمان درد زانو هنگام نشستن و برخاستن
برنامه درمانی شما به علت و شدت درد زانوی شما بستگی دارد. گزینههای درمانی از تغییرات اساسی در سبک زندگی تا جراحی را شامل میشوند.
تغییرات سبک زندگی
برخی از مداخلات برای درد زانو شامل تغییر در سبک زندگی هستند. کاهش وزن معمولاً بهعنوان اولین روش درمان برای درد زانو توصیه میشود. پزشک شما ممکن است پیادهروی، شنا و سایر ورزشهای کمبرخورد را برای کمک به سوزاندن کالری بدون وارد آوردن فشار زیاد به زانوها توصیه کند.
برخی افراد رژیم غذایی ضدالتهابی را برای تسکین درد زانو مفید میدانند. علاوهبراین، زردچوبه، آب لیمو، آنتیاکسیدانها و اسیدهای چرب امگا-3 ممکن است به کاهش التهاب در مفاصل زانو کمک کنند.
اگر زانوهای شما هنگام نشستن در حالت استراحت درد میکنند، نشانه وضعیت نامناسب نشستن یا نشستن طولانیمدت است.
اگر هنگام نشستن بهصورت دو زانو دچار درد زانو میشوید، سعی کنید پاهای خود را دراز کنید، یا روی صندلی بنشینید تا پاهای شما با زاویه 90 درجه خم شوند و کف پاها روی زمین باشند.
گرما یا یخ درمانی
قرار دادن کمپرس سرد یا گرم روی زانوی شما ممکن است به کاهش درد و تورم مفصل کمک کند. یخ معمولاً برای آسیبهای جدید و التهاب توصیه میشود. گرما میتواند به تسکین درد مرتبط با سفتی مفصل و درد مزمن کمک کند.
داروها
مسکنهای بدون نسخه (OTC) مانند تایلنول (استامینوفن)، ادویل (ایبوپروفن) و آلو (ناپروکسن) معمولاً برای تسکین درد زانو استفاده میشوند.
اگر داروهای بدون نسخه درد شما را تسکین نمیدهند، پزشک ممکن است داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) قویتر، مسکن استروئیدی مانند پردنیزون، یا مسدودکننده کانال سدیم تجویز کند.
در سال 2025، سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) داروی جورناوکس (سوزتریژین) را برای مدیریت درد حاد متوسط تا شدید تأیید کرد. جورناوکس، اولین مسکن غیر مخدر است که با مسدود کردن کانالهای سدیم عمل میکند.
دورهای کوتاه از مسکنهای مخدر ممکن است برای درد شدید و حاد تجویز شود. بااینحال، مواد مخدر خطر اعتیاد بالایی دارند و فقط باید بهندرت استفاده شوند.
حتماً از پزشک خود بپرسید که آیا مصرف هر یک از این داروها بیخطر است یا خیر. برخی از بیماران مانند کسانی که بیماری کبد دارند، نمیتوانند استامینوفن مصرف کنند؛ برخی دیگر، مانند کسانی که بیماری عروق کرونر یا بیماری مزمن کلیوی دارند، نمیتوانند NSAID مصرف کنند. بنابراین پیش از مصرف دارو حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
فیزیوتراپی
پزشک بسته به علت درد زانوی شما، فیزیوتراپی را توصیه میکند. فیزیوتراپ میتواند تمریناتی را برای تقویت عضلاتی که از زانو حمایت میکنند، پیشنهاد دهد. همچنین از سایر درمانها، ازجمله تحریک الکتریکی عضلات و اولتراسوند نیز در طول فیزیوتراپی استفاده میشود.
طب سوزنی
تحقیقات نشان میدهند که طب سوزنی میتواند به تسکین درد مزمن کمک کند. بااینحال، تحقیقات درمورد اینکه آیا برای درد زانو مؤثر است یا خیر، متفاوت هستند.
مطالعهای نشان میدهد طب سوزنی ممکن است در کاهش درد آرتروز زانو مؤثر باشد. در حالی که مطالعه دیگری تفاوتی بین شش هفته طب سوزنی و شش هفته فیزیوتراپی سنتی از نظر درد، استفاده عملکردی از زانو و کیفیت زندگی پیدا نکرد.
بریسها و ارتزها
بریس زانو ممکن است برای حمایت از زانو هنگام کار یا ورزش استفاده شود. کفیهای ارتوپدی کفش نیز ممکن است به کاهش فشار روی زانو کمک کنند، اگرچه نتایج تحقیقات درمورد اثربخشی آنها متفاوت بودهاند.
جراحی
پزشک در برخی شرایط جراحی تعویض مفصل زانو را توصیه میکند. این جراحی میتواند برای افرادی که آسیب گسترده بافت یا استخوان (ناشی از آرتریت) دارند، مفید باشد.
عمل جراحی تعویض مفصل زانو همانند بسیاری از جراحیها و روشهای تهاجمی دیگر، اغلب تنها پس از امتحان اقدامات محافظهکارانهتر در نظر گرفته میشود. روشهای جراحی مختلفی میتوانند به افراد مبتلا به آرتروز پیشرفته کمک کرده تا درد را تسکین دهند و عملکرد مفصل را بازیابی کنند.
جمعبندی
درد زانو در هنگام نشستن و برخاستن بهدلایل مختلفی ازجمله آرتروز، روماتیسم مفصلی، وضعیت نامناسب نشستن، آسیب به زانو و ... اتفاق میفتد. در بسیاری از موارد درد زانو با راهکارهایی ساده مانند اصلاح نوع نشستن یا استفاده از صندلیهای مناسب درمان میشود اما در مواردی دیگر ازجمله آتروز یا روماتیسم نیاز به مراجعه به پزشک، مصرف دارو، فیزیوتراپی و در شرایط جدیتر انجام عمل جراحی تعویض مفصل زانو میباشد. بنابراین در صورتی که درد شما شدید است و باعث ناتوانی شما در انجام فعالیتهای روزمره شده است، به پزشک متخصص مراجعه کنید. درصورت نیاز به عمل جراحی پیشنهاد میدهیم از تخصص دکتر علیرضا جواهری درزمینه عمل جراحی تعویض مفصل زانو و لگن بهرهمند شوید. برای دریافت نوبت ویزیت با تلفنهای مطب تماس بگیرید.
منابع
سوالات متداول
این درد معمولاً بهدلیل آرتروز (ساییدگی غضروف)، التهاب غضروف یا ضعف عضلات اطراف زانو، بهویژه عضلات چهارسر ران، ایجاد میشود. وقتی زانو برای مدت طولانی در وضعیتی ثابت میماند، سفت میشود و هنگام حرکت ناگهانی درد میگیرد.
مطالب مشابه
پارگی رباط داخلی زانو به آسیب دیدن رباط اصلی در بخش داخلی زانو اشاره دارد. این آسیب میتواند جزئی (پارگی برخی از فیبرهای رباط) یا کامل (رباط به دو بخش مجزا پاره میشود) باشد.یکی از آسیبهای شایع زانو است که اغلب در ورزشکاران رشتههایی مانند فوتبال، بسکتبال و اسکی اتفاق میفتد.
هموفیلی میتواند باعث اختلالی مفصلی به نام آرتروپاتی هموفیلیک شود. این بیماری درنتیجه خونریزی مکرر به داخل مفاصل ایجاد میشود که ممکن است پس از آسیب یا بهصورت خود به خودی رخ دهد.
ورزش در آب باعث میشود دامنه فعالیتهای بدنیای که بر مفاصل فشاری وارد نمیکنند، افزایش یابد. شما نهتنها میتوانید با درد کمتری در آب حرکت کنید، بلکه میتوانید تناسب اندام، تعادل، انعطافپذیری و سلامت کلی خود را بهبود بخشید.
عمل کوردکامپرشن لگن، عملی جراحی است که برای درمان استئونکروز مفصل ران استفاده میشود. این روش شامل ایجاد سوراخی بزرگ، یا چندین سوراخ کوچک در استخوان مرده سر استخوان ران به منظور کاهش فشار در استخوان است. این کار امکان افزایش جریان خون را فراهم کرده و کانالهایی برای رگهای خونی جدید ایجاد میکند تا مناطق آسیبدیده مفصل ران را تغذیه کنند. این روش میتواند تخریب استخوان و مفصل ران را کُند یا متوقف کند.
پس از جراحی رباط صلیبی، تجربه مقداری درد طبیعی است. سطوح درد میتوانند بر اساس شرایط فردی متفاوت باشند، اما بهطور کلی، درد خفیف تا متوسط نشان میدهد که بدن در حال بهبودی است. اما درد شدید ، تیز یا دردی که بهجای بهبودی، بدتر شود نگرانکننده است و گاها نشانه عفونت، لختهی خون یا بهبود نامناسب است.
عفونت مفصل لگن وضعیتی جدی است که زمانی رخ میدهد که میکروارگانیسمهای مضر مانند باکتریها، ویروسها یا قارچها به لگن یا بافت استخوانی اطراف آن حمله کنند. این عفونتها میتوانند باعث درد شدید، تورم و سفتی قابل توجهی شوند و حرکت یا استفاده عادی از مفصل لگن را دشوار سازند.
عفونت زانو وضعیت پزشکی جدیای است که اغلب به درمان فوری و تهاجمی نیاز دارد. هنگامی که باکتریها باعث آلوده شدن مایع مفصلی (مایعی که مفصل زانو را روان میکند) میشوند، عفونتی به نام عفونت مفصلی اتفاق میفتد.
آرتریت زانو به التهاب و تخریب غضروف مفصل زانو اشاره دارد؛ غضروفی که وظیفه دارد بهعنوان ضربهگیر استخوانها عمل کند و خم و راست شدن نرم و روان زانو را امکانپذیر سازد.
تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (پی آر پی) برای لگن، گزینه درمانی ترمیمی است که برای رفع درد و التهاب ناشی از بیماریهایی مانند آرتروز، پارگیهای لابروم، یا سایر آسیبهای بافت نرم طراحی شده است.
تاندونیت لگن، عارضهای التهابی است که تاندونهای اطراف مفصل لگن را درگیر میکند. میتواند منجر به درد، تورم و محدودیت حرکت شود و معمولاً در ورزشکاران و افرادی که حرکات تکراری ران انجام میدهند، مشاهده میشود.