سر فمور یا سر استخوان ران، محتملترین محل برای شکستگی لگن است. این شکستگی در افراد بالای 50 سال، و همینطور در زنان نسبت به مردان شایعتر است. در این مقاله وبسایت دکتر علیرضا امین جواهری، به علل، علائم و درمان شکستگی استخوان فمور یا شکستگی سر استخوان ران میپردازیم، و مدت زمان جوش خوردن استخوان ران را هم با شما در میان میگذاریم.
شکستگی سر استخوان ران چیست؟
شکستگی استخوان فمور (Femoral Head Fracture) یا همان شکستگی سر استخوان ران و همینطور شکستگی پری تروکانتریک (Peritrochanteric Fracture) بسیار شایع هستند، و بیش از 90درصد شکستگیهای پروگزیمال فمور را تشکیل میدهند.
مفصل ران (Hip Joint) قسمتی از لگن انسان است که ساختار گوی و کاسهای دارد. این استخوان از بالا به ستون مهرهها، و از پایین به دو استخوان ران وصل میشود.
ساختار حرکتی مفصل ران یا مفصل لگن اینطوری است که گوی مذکور بالای حفرهای، درست روی استخوان ران قرار گرفته و حرکت را ممکن میکند.
شکستگی استخوان فمور لگن، شکستگی داخلکپسولی است. کپسول مفصلی، کیسه بافتی محکم و انعطافپذیری است که دورتادور مفصل را گرفته، و حاوی مایعی است که مفصل را روان میکند.
شکستگیهای این ناحیه ران، بر اساس محل شکستگی در امتداد استخوان دستهبندی میشوند. اینها سه محل شکستگی هستند:
- سابکپیتال (Subcapital) که محل اتصال قسمتهای مختلف استخوان ران است
- ترنسرویکال (Transcervical) که قسمت میانی گردن استخوان فمور است
- و بیسرویکال (Basicervical) که پایه گردن فمور است.
شکستگی استخوان فمور ممکن است برای همه پیش بیاید، اما در افراد مسن شایعتر است، چون تراکم استخوان ضعیفتری دارند. بیش از 90درصد موارد شکستگی سر استخوان ران در افراد بالای 50 سال رخ میدهد. این شکستگی در زنان هم نسبت به مردان شایعتر است.
شکستگی ناحیه گردن استخوان ران، ممکن است باعث پارگی رگهای خونی شده، و خونرسانی به سر استخوان ران را قطع کند. اگر خونرسانی به سر استخوان ران قطع شود، بافت استخوانی خواهد مرد که به آن نکروز آواسکولار (Avascular Necrosis) میگویند.
به همه این دلایل، درمان قطعی شکستگی سر استخوان ران به محل شکستگی و همینطور کیفیت خونرسانی در بدن شخص آسیبدیده بستگی دارد.
استاندارد درمانی برای شکستگیهایی که باعث اختلال در جریان خونرسانی شدهاند، تعویض سر استخوان ران است. در مواردی هم پزشک متخصص جراحی را توصیه میکند.
طبقهبندی شکستگی سر استخوان ران
شکستگیهای سر استخوان ران بر اساس موقعیت خط شکستگی نسبت به ساختارهای آناتومیک مهم، بهویژه رباط گرد به چهار نوع اصلی تقسیم میشوند:
- نوع یک: تکهای از سر استخوان ران کنده میشود که پایینتر از محل اتصال رباط گرد یا حفره مرکزی قرار دارد. رباط گرد، رباطی است که سر استخوان ران را به داخل حفره استابولوم (ساکت لگن) متصل میکند. محل فرورفتگی اتصال این رباط به سر استخوان ران، حفره مرکزی نامیده میشود.
- نوع دو: تکه کنده شده بزرگتر از نوع اول است و خط شکستگی در محلی بالاتر از رباط گرد از سر استخوان ران عبور میکند. جابهجایی قطعات شکسته شده در این نوع، در سطح فوقانی سر استخوان ران رخ میدهد. از آنجا که این ناحیه بالاترین فشار ناشی از وزن بدن را تحمل میکند، هرگونه بدجوش خوردگی در این شکستگیها میتواند عواقب بسیار جدی و مهمی داشته باشد.
- نوع سه: این نوع از شکستگی، ترکیبی از نوع اول یا دوم (شکستگی سر استخوان ران) با شکستگی گردن استخوان ران است.
- نوع چهار: در این حالت، شکستگی نوع اول یا دوم با شکستگی در حفره استابولوم همراه است. این نوع شکستگی معمولاً به صورت شکستگی لبه پشتی حفره استابولوم مشاهده میشود.
علت شکستگی سر استخوان ران چیست؟
شایعترین علت شکستگی سر استخوان ران آسیبدیدگی است. برای نمونه، افتادن یا زمین خوردن، باعث این وضعیت میشود. اما این وضعیت در کودکان بهندرت اتفاق میافتد.
بالا رفتن سنوسال، یا داشتن بیماریهای زمینهای، مانند پوکی استخوان، استخوانهای انسان را ضعیف کرده، و احتمال شکستگی استخوان فمور را افزایش میدهند. ابتلا به سرطان استخوان هم از عوامل ریسک شکستگی است.
علاوه بر آسیبدیدگی، تراکم کم مواد معدنی در استخوان یا سایر شرایط پزشکی، مانند فلج مغزی یا دیستروفی عضلانی هم جزو علل شکستگی سر استخوان ران هستند.
علائم شکستگی سر استخوان ران چه هستند؟
درد کشاله ران، شایعترین علامت شکستگی استخوان فمور است. این درد با فشار روی ناحیه لگن یا تلاش برای چرخاندن لگن، شدیدتر میشود.
اگر استخوان فردی بهخاطر ابتلا به پوکی استخوان، سرطان یا سایر بیماریهای زمینهای ضعیف شده باشد، ممکن است ابتدا به درد کشاله ران دچار شده، و بعد از مدتی، دچار شکستگی شود.
شکستگی سر استخوان ران باعث میشود یک پای فرد کوتاهتر از پای دیگرش به نظر برسد، یا وقتی پا و زانویش را میچرخاند، ساق پایش بهسمت بیرون بچرخد.
عوامل خطر
عوامل خطر اصلی برای شکستگی سر استخوان ران عبارتاند از:
- رانندگی مکرر
- کار در ارتفاع (نجارها، برقکارها، بناها، نقاشان)
- ورزشهای تماسی با سرعت بالا
- سن بالا
- جنسیت زن: از دست دادن تراکم استخوان پس از یائسگی
- پوکی استخوان
- نکروز آواسکولار سر استخوان ران
- بیماریهای مزمن (دیابت، چاقی)
- داروها، بهعنوان مثال استروئیدهایی که تراکم استخوان را تضعیف میکنند
- کمبود آمادگی جسمانی
- مصرف تنباکو و الکل
عوارض شکستگی گردن فمور
شکستگی سر استخوان ران میتواند منجر به عوارض جدی شود که روند درمان و نتیجه نهایی بیمار را تحت تأثیر قرار میدهند. مهمترین این عوارض عبارتاند از:
نکروز آواسکولار (مرگ بافت استخوانی بهدلیل کمبود خون)
نکروز آواسکولار به معنای مرگ بافت استخوانی سر استخوان ران بهدلیل قطع یا کمبود خونرسانی است. میزان شیوع این عارضه از 0 تا 92 درصد متغیر است.
تأخیر در التیام/ عدم التیام
عدم التیام به وضعیتی گفته میشود که شکستگی بهطور کامل جوش نمیخورد، و التیام تأخیری زمانی است که فرایند جوش خوردن بیشازحد انتظار طول میکشد. برای عدم التیام گردن استخوان ران، عمل جراحی استئوتومی، درمانی انتخابی است. این عمل بدون نیاز به پیوند استخوان، نیروهای کششی وارد بر محل شکستگی را به نیروهای فشاری تبدیل کرده و به التیام کمک میکند.
بسته شدن زودرس صفحه رشد
این عارضه ممکن است بهدلیل ماهیت قوی صفحه رشد فمورال دیستال، نابرابری قابل توجهی در طول اندام ایجاد نکند. بااینحال، میزان این اختلاف به سن کودک در زمان توقف رشد بستگی دارد. بسته شدن صفحه رشد ممکن است ناشی از خود آسیب یا بهدلیل تثبیتی باشد که از صفحه رشد عبور میکند.
شکستگی سر استخوان ران چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک متخصص میتواند بر اساس شکل لگن و ساق پا، و با توجه به سایر علائم، شکستگی سر استخوان ران را تشخیص بدهد.
او پس از معاینه بالینی اولیه، پزشک از اشعه ایکس هم برای تأیید شکستگی استخوان فمور و تعیین محل دقیق آسیبدیدگی لگن استفاده میکند.
نکته قابلتوجه اینکه شکستگیهای مویی یا شکستگیهای ناقص ممکن است در عکسبرداری با اشعه ایکس دیده نشوند.
اگر شکستگی فردی در تصاویر دیده نشود، اما وی علائم شکستگی استخوان فمور را داشته باشد، پزشک متخصص، سیتی اسکن (CT Scan)، امآرآی (MRI) یا اسکن استخوان (Bone Scan) را برای تشخیص دقیقتر تجویز میکند.
حتما بخوانید: تعویض مفصل لگن
درمان شکستگی سر استخوان ران چگونه است؟
درمان شکستگی سر استخوان ران بهطور معمول به سه روش انجام میشود، که توصیه آن به میزان شکستگی و شرایط بیمار بستگی دارد:
- دارودرمانی
- توانبخشی
- عمل جراحی
داروهای ضددرد باعث تسکین درد برای کوتاهمدت میشوند. داروهای مسکن بدون نسخه، مانند داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی، و داروهای تجویزی جزو درمانهای معمول هستند.
پزشک بسته به سن بیمار، ممکن است داروهای پوکی استخوان را برای کاهش ریسک شکستگی گردن فمور تجویز کند. این داروها با افزایش تراکم استخوان، به تقویت استخوانهای بیمار کمک میکنند.
جراحی هم بهطور معمول برای شکستگی لگن توصیه میشود، تا درد را تسکین داده و تحرک بیمار را در سریعترین زمان ممکن برگرداند.
انواع مختلف جراحی برای درمان شکستگی استخوان فمور استفاده میشوند، که انتخاب یکی از آنها به شدت شکستگی، سن بیمار و سایر شرایط زمینهای او بستگی دارد.
اینکه آیا فرکچر فمور باعث آسیب به خونرسانی به سر استخوان ران شده یا نه هم جزو عوامل تعیینکننده نوع جراحی است.
در ادامه این مقاله وبسایت دکتر امین جواهری، رایجترین جراحیها برای درمان شکستگی سر استخوان ران را مرور میکنیم.
تثبیت داخلی برای شکستگی استخوان فمور
در روش تثبیت داخلی (Internal Fixation)، از پین یا پیچ فلزی برای نگهداشتن استخوانها در کنار هم استفاده میشود، تا شکستگی کمکم بهبود یابد.
جراح ارتوپد پینها یا پیچها را وارد استخوان کرده، یا در بعضی موارد، پیچها را به صفحهای فلزی وصل میکند که در امتداد استخوان ران قرار دارد.
تعویض مفصل ران قدامی
تعویض مفصل ران قدامی (Partial Hip Replacement) در مواقعی استفاده میشود که انتهای استخوانها آسیب دیده یا جابهجا شده باشند.
در این عمل جراحی، سر استخوان ران را برداشته، و پروتز فلزی به جای آن میگذارند. گاهی اوقات این روش برای بزرگسالانی توصیه میشود که بیماریهای جدی دیگری هم دارند.
تعویض کامل مفصل لگن
تعویض مفصل لگن (Total Hip Replacement) یا توتال نی، بهمعنی جایگزینی پروتز بهجای فمور و سوکت فوقانی است.
این نوع جراحی، بهطور معمول بهترین نتیجه بلندمدت را برای افراد سالمی دارد که بیماریهای دیگری ندارند. جراحی خلفی مقرونبهصرفهتر هم هست، چون نیاز به جراحی مجدد در آینده نخواهد داشت.
مدت زمان جوش خوردن استخوان ران چقدر است؟
مدت زمان جوش خوردن استخوان ران به شدت شکستگی، وضعیت کلی سلامت بیمار و نوع جراحی بستگی دارد. پس طول درمان شکستگی استخوان فمور برای هر فردی، متفاوت است.
بیمار بعد از ترخیص از بیمارستان، بنابر تجویز پزشک متخصص باید جلسههای فیزیوتراپی داشته باشد. این جلسهها هم بسته به سن و شرایط بیمار، در خانه یا در مرکز توانبخشی انجام میشوند.
فیزیوتراپی برای بازیابی قدرت و توانایی راه رفتن واجب است. مدت زمان جوش خوردن استخوان گردن فمور ممکن است تا سه ماه طول بکشد. بیشتر کسانی که برای ترمیم شکستگی تحت عمل جراحی لگن قرار میگیرند، تحرک کامل خود را پس از درمان به دست میآورند.
توانبخشی
پس از جراحی تعویض مفصل (آرتروپلاستی)، بهویژه در بیماران مسن، شروع تمرینات توانبخشی ازطریق راه رفتن تدریجی و کمکی برای جلوگیری از عوارض پزشکی حیاتی است. این مرحله ممکن است مستلزم بستری شدن بیمار در مرکزی مراقبتی یا دریافت ویزیتهای منظم در خانه توسط کاردرمانگر باشد. ممکن است استفاده از ویلچر، عصای زیر بغل، عصای دستی یا واکر برای حمایت از بیمار در هفتههای اول تا 12 ماه پس از شکستگی سر استخوان ران ضروری باشد. فیزیوتراپی در طول 6 تا 12 هفته پس از جراحی شامل موارد زیر است:
- درمان با یخ/گرما
- درمان ضد التهابی
- تمرین برای تقویت عضلات چهارسر ران، همسترینگ و گلوتئال
- آبدرمانی
- ماساژدرمانی
- تحرک مفصل
- بازگشت هدایتشده به فعالیت
- استفاده از صندلیهای بلند و وسایل کمکی راه رفتن
- کاهش وزن در بیماران دارای اضافهوزن
چگونه میتوانم از شکستگی گردن استخوان ران پیشگیری کنم؟
شکستگی گردن استخوان ران آسیب جدی، بهخصوص در افراد مسن است. با رعایت چند نکته کلیدی در سبک زندگی و محیط اطراف، میتوان خطر وقوع آن را به شکل چشمگیری کاهش داد.
تقویت بدن و حفظ آمادگی جسمانی
فعالیت بدنی منظم و داشتن عضلات قوی ران، بهترین خط دفاعی شما در برابر آسیبهای ناشی از زمین خوردن هستند. سالمندان فعالی که از آمادگی جسمانی خوبی برخوردارند، در اغلب موارد حتی پس از زمین خوردن نیز دچار مشکلات جدی نمیشوند. بنابراین تمرکز بر تمریناتی که عضلات ران را تقویت میکنند و انعطاف بدن را بالا میبرند، بسیار حیاتی است.
مدیریت عوامل سلامتی زمینهای
برای پیشگیری مؤثر، بسیار مهم است که به بیماریهای زمینهای که میتوانند منجر به زمین خوردن شوند، توجه کنید:
- بررسی مشکلات پزشکی: علل شایع زمین خوردن شامل مشکلات قلبی عروقی و سرگیجه هستند. با مدیریت و درمان صحیح این شرایط، خطر سقوط کاهش مییابد.
- معاینات بینایی منظم: داشتن بینایی خوب ضروری است. بررسیهای منظم چشمپزشکی به شما این امکان را میدهد که موانع موجود در مسیر را بهموقع تشخیص دهید و از زمین خوردنهایی که ممکن است به شکستگی ران ختم شوند، جلوگیری کنید.
تغذیه برای استخوانهای محکم
داشتن ساختار استخوانی پایدار، کلید مقاومت در برابر ضربه است.
- کلسیم و ویتامین دی: رژیم غذایی سرشار از کلسیم به همراه ویتامین دی کافی به حفظ و افزایش تراکم استخوانی کمک میکند.
- پرهیز از مواد مضر: برای حفظ سلامت استخوانها و تراکم مناسب آنها، اجتناب کامل از نیکوتین (سیگار) و الکل قویاً توصیه میشود.
ایمنسازی محیط زندگی
با سازگار کردن محیط با نیازهای سنی، میتوان خطر زمین خوردن را به حداقل رساند:
- محیط زندگی قابل دسترس: تسهیلات مناسب سن، مانند برداشتن موانع و استفاده از کفپوشهای ایمن، ضروری هستند.
- ابزارهای کمکی: استفاده از نردههای نگهدارنده در حمام، عصا یا سایر ابزارهای کمکی، ریسک سقوط را بهطور قابل ملاحظهای کاهش میدهد و ایمنی بیشتری را فراهم میکند.
جمعبندی
شکستگی گردن فمور در افراد مسن شایعتر است، بهویژه کسانی که استخوانهای ضعیفی دارند. البته احتمال شکستگی سر استخوان ران با انجام تمرینات ویژه تحمل وزن برای افزایش قدرت و مصرف مکمل کلسیم برای افزایش تراکم استخوان، کاهش مییابد.
مدت زمان جوش خوردن استخوان ران هم به سن و شرایط خاص بیمار بستگی دارد. اگر نگران شکستگی هستید یا درد مزمن کشاله ران یا لگن دارید، میتوانید برای مشاوره تخصصی، به دکتر علیرضا امین جواهری، جراح و متخصص ارتوپدی، فوقتخصص جراحی زانو و لگن از سوئیس مراجعه بفرمایید.
منابع
مطالب مشابه
هموفیلی میتواند باعث اختلالی مفصلی به نام آرتروپاتی هموفیلیک شود. این بیماری درنتیجه خونریزی مکرر به داخل مفاصل ایجاد میشود که ممکن است پس از آسیب یا بهصورت خود به خودی رخ دهد.
ورزش در آب باعث میشود دامنه فعالیتهای بدنیای که بر مفاصل فشاری وارد نمیکنند، افزایش یابد. شما نهتنها میتوانید با درد کمتری در آب حرکت کنید، بلکه میتوانید تناسب اندام، تعادل، انعطافپذیری و سلامت کلی خود را بهبود بخشید.
عمل کوردکامپرشن لگن، عملی جراحی است که برای درمان استئونکروز مفصل ران استفاده میشود. این روش شامل ایجاد سوراخی بزرگ، یا چندین سوراخ کوچک در استخوان مرده سر استخوان ران به منظور کاهش فشار در استخوان است. این کار امکان افزایش جریان خون را فراهم کرده و کانالهایی برای رگهای خونی جدید ایجاد میکند تا مناطق آسیبدیده مفصل ران را تغذیه کنند. این روش میتواند تخریب استخوان و مفصل ران را کُند یا متوقف کند.
پس از جراحی رباط صلیبی، تجربه مقداری درد طبیعی است. سطوح درد میتوانند بر اساس شرایط فردی متفاوت باشند، اما بهطور کلی، درد خفیف تا متوسط نشان میدهد که بدن در حال بهبودی است. اما درد شدید ، تیز یا دردی که بهجای بهبودی، بدتر شود نگرانکننده است و گاها نشانه عفونت، لختهی خون یا بهبود نامناسب است.
عفونت مفصل لگن وضعیتی جدی است که زمانی رخ میدهد که میکروارگانیسمهای مضر مانند باکتریها، ویروسها یا قارچها به لگن یا بافت استخوانی اطراف آن حمله کنند. این عفونتها میتوانند باعث درد شدید، تورم و سفتی قابل توجهی شوند و حرکت یا استفاده عادی از مفصل لگن را دشوار سازند.
عفونت زانو وضعیت پزشکی جدیای است که اغلب به درمان فوری و تهاجمی نیاز دارد. هنگامی که باکتریها باعث آلوده شدن مایع مفصلی (مایعی که مفصل زانو را روان میکند) میشوند، عفونتی به نام عفونت مفصلی اتفاق میفتد.
آرتریت زانو به التهاب و تخریب غضروف مفصل زانو اشاره دارد؛ غضروفی که وظیفه دارد بهعنوان ضربهگیر استخوانها عمل کند و خم و راست شدن نرم و روان زانو را امکانپذیر سازد.
تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (پی آر پی) برای لگن، گزینه درمانی ترمیمی است که برای رفع درد و التهاب ناشی از بیماریهایی مانند آرتروز، پارگیهای لابروم، یا سایر آسیبهای بافت نرم طراحی شده است.
تاندونیت لگن، عارضهای التهابی است که تاندونهای اطراف مفصل لگن را درگیر میکند. میتواند منجر به درد، تورم و محدودیت حرکت شود و معمولاً در ورزشکاران و افرادی که حرکات تکراری ران انجام میدهند، مشاهده میشود.
آسیبهای وارده به زانوها میتوانند در اثر رگ به رگ شدن یا پارگی رباطها یا استفاده از بیشازحد از زانو اتفاق بیفتند. زانو بزرگترین مفصل در بدن انسان است. این مفصل، ساق پا را به ران متصل میکند و به شما اجازه میدهد راه بروید، بدوید، بپرید، برقصید و در سایر فعالیتهای روزانه شرکت کنید.